کاربر مهمان خوش آمديد. [ ورود ]      WebMail  RSS
  چهارشنبه ، 1 آذر ماه 1396

  بررسي حذف صفر از واحد پول ملي   بزرگنمايي متن   کوچکنمايي متن
 

 

 

عنوان مقاله: بررسي حذف صفر از واحد پول ملي و تأثير آن بر اقتصاد كشور

پول در مفهوم اقتصادی، واحدی برای اندازه‌گیری تولید اقتصادی و نیز واحدی برای ذخیره ارزش اقتصادی است. پول نه تنها واسطه مبادلات اقتصادی است، بلکه بر هویت ملی شهروندان و اقتدار ملی دولت‌ها نیز تاثیرگذار است و می‌تواند به عنوان ابزاری برای تحکیم هویت ملی و سیاسی ملت‌ها به شمار آید.


اهمیت پول در وضعیت اقتصادی کشورها موجب شده است، اصلاح و بهبود شرايط پول ملي یکی از موضوعات مورد توجه دولت‌ها در سياست‌گذاري و برنامه‌ريزي کلان اقتصادی ‌باشد. حذف صفر از واحد پول ملی یکی از روش‌های رایج در اصلاح پول ملی از که در کشورهای مختلف دنیا مورد توجه قرار گرفته است. در بیش‌تر موارد، حذف صفر به عنوان راه‌کاری برای کنترل و کاهش نرخ تورم و تقویت ارزش پول ملی صورت گرفته است. در ایران نیز مدتی است که بحث حذف سه یا چهار صفر از واحد پول ملی به‌طور جدی مطرح است. با توجه به اهمیت اجرای احتمالی این طرح در این نوشته به بررسی ابعاد حذف صفر از واحد پول ملی (اصلاح پول ملی) و تأثیر آن بر اقتصاد ایران می‌پردازیم.

 

1- مقدمه

پول در تعریف ابتدایی آن وسیله، قطعه، شی، یا چیزیست که افراد برای انجام دادوستد از آن استفاده می‌کنند. در مفهوم اقتصادی اما پول بسیار متفاوت از تعریف عمومی آن است. در اقتصاد، پول واحدی برای اندازه‌گیری تولید اقتصادی و نیز واحدی برای ذخیره ارزش اقتصادی است. وضعیت پولی یک کشور تأثیر تعیین‌کننده‌ای بر متغیرهای مهم اقتصادی هم‌چون نرخ تورم، بهره، بیکاری و تولید دارد. پول رايج بايد پنج ويژگي مورد قبول عموم بودن، بادوام بودن، قابليت استفاده آسان و قابل تقسيم بودن، ارزش ثابت و توليد محدود را داشته باشد. از منظر اجتماعی و سیاسی نیز وضعیت پولی یک کشور و ارزش پول ملی اهمیت زیادی دارد. کاهش ارزش پول ملی آثار روانی و اجتماعی منفی زیادی به دنبال دارد، زمانی که پول ملی ارزش پایین دارد مردم در مقایسه با کشورهای دارای پول‌های قوی به نوعی احساس ضعف می‌کنند. در واقع، بهبود وضعیت پولی یک کشور می‌تواند بر تقویت اعتماد شهروندان و تحکیم هویت ملی و سیاسی آن مؤثر باشد. اصلاح واحد پول ملی یک ابزار مهم برای تقویت ارزش پول ملی و ساماندهی وضعیت پولی کشور است. بررسی‌ها نشان می‌دهند، تورم یکی از عوامل تعیین‌کننده در سوق دادن دولت‌ها به اجرای طرح اصلاح پول ملی است. به‌طور معمول، وقتی دولت‌ها با تورم شدید روبه‌رو هستند، طرح اصلاح پولی را برای مهار و کاهش تورم به‌کار می‌گیرند (جدول شماره 1). همان‌طور که در اين جدول مشاهده می‌شود، اصلاح واحد پولی و حذف صفر از واحد پول ملی در بیش‌تر موارد برای کنترل و مقابله با تورم صورت رفته است. در مجموع پس از جنگ جهانی دوم 14 مورد حذف یک صفر، 9 مورد حذف شش صفر، نوزده کشور فقط یک‌بار حذف صفر کرده‌اند و ده کشور دو بار این کار را کرده‌اند. برزیل هم با 6 بار حذف صفر، رکورددار در زمینه حذف صفر است.

وضعیت اقتصادی و سیاسی ایران نیز به گونه‌ای است که طرح حذف صفر از واحد پول ملی به عنوان یک از گزینه‌های جدی دولت برای بهبود وضعیت اقتصادی کشور مورد توجه است.


پیشینه اصلاح پولی در جهان

اصلاح (تغییر واحد) پولی عبارت است از سياست گذاري و برنامه ريزي با هدف بهبود شرايط پول ملي يك كشور که به دو شکل صورت می گیرد:

1- يك دسته از اصلاحات پولي ساختاري و بنيادي است كه از طريق اتخاذ سياست‌هاي پولي با پشتيباني سياست‌هاي ارزي و مالي مكمل جهت حفظ ارزش پول ملي كشور در حوزه داخلي (ثبات سطح عمومي قيمت‌ها يا همان نرخ تورم) و خارجي (حفظ ارزش برابري با ساير ارزهای خارجی (نمود مي‌يابد.

2- دسته دوم اصلاحات پولي تنها به تغييرات سطحي و روبنايي توجه دارد كه به طور معمول به مفهوم تغيير قطع‌هاي اسكناس و مسكوك است و مي‌توان آن را به سه دسته كلي تغيير نام واحد پول يك كشور، حذف چند صفر از واحد پول و تركيبي از هردو روش طبقه‌بندي كرد.

اگرچه اصلاح واحد پولی سابقه‌ی طولانی دارد، بیشترین موارد آن بعد از جنگ جهانی دوم انجام شده است.

3- چند نمونه از تجربیات شاخص حذف صفر در جهان

3-1- برزیل

برزیل رکورددار حذف صفر پول و از نمونه‌های موفق در جهان است. برزیل در دهه 60 و 70 میلادی به یکی از سنگین‌ترین تورم‌های آن زمان دچار شد. به گونه‌ای که پول‌های این کشور ماهانه 30 تا 40 درصد ارزش خود را از دست می‌داد. پیش از آن از سال 1930 تا سال 1942 پول ملی برزیل دوبار تغییر نام پیدا کرده بود. در سال 1967 میلادی برای نخستين بار سه صفر از پول ملی برزیل با نام حذف شد. با این وجود برزیل نتوانست در کنترل تورم موفق عمل کند و تا سال 1981 تورم این کشور بار دیگر به 151 درصد رسید. در این میان بار دیگر سه صفر از پول ملی برزیل حذف شد . در سال 1989 بار دیگر تورم برزیل افزایش یافته و به 1431 درصد رسید در این هنگام بار دیگر برزیل اقدام به حذف صفرهای بازگشته همراه با تغییر نام پول ملی کرد. در سال 1993 زمانی که تورم این کشور در مرز 2000 درصد قرار داشت بار دیگر حذف 3 صفر اعمال شد. این بار دولت توانست در مهار تورم موفقیت‌هایی کسب کند. برزیل آخر بار در سال 2006 میلادی اقدام به حذف صفر از واحد پولی خود کرد. با این حال برزیل هم‌چنان یکی از گران‌ترین کشورهای آمریکای لاتین به حساب می‌آید. از سال 1930 تاکنون طی 6 مرحله 18 صفر از پول ملی برزیل حذف شده است و 8 بار نیز نام واحد پولی این کشور تغییر پیدا کرده است. نرخ تورم در برزیل در سال 2011 میلادی 6.9 درصد بوده است.

3-2- ترکیه

ترکیه کشوری اروپایی با بستری جهان سومی است که به یک‌باره شش صفر از پول‌های خود را در سال 2005 میلادی حذف کرد. تورم در ترکیه از ابتدای دهه 80 میلادی آغاز شد و با شتاب به پیش رفت. هر دلار آمریکا در سال 1988 با 1422 لیر قدیم ترکیه مبادله می‌شد و در سال 2003 به بیش از 5/1 میلیون لیر قدیم رسید. در این شرایط قیمت یک ساندویچ در ترکیه به 3 میلیون لیر قدیم رسید. از سال 1981 به این سو در ترکیه هر دو سال نیاز به اسکناس‌هايی درشت‌تر احساس می‌شد.

در یک چرخه 25 ساله درشت‌ترین اسکناس ترکیه از 5000 لیر به یک میلیون لیر تبدیل شد تعداد بی‌شمار صفرها در ارقام اقتصادی و مبادلات که گاه تا چند تریلیون لیر می‌رسید، مشکلات فراوانی در مسیر عملیات حسابداری و نگهداری حساب‌ها به وجود آورده بود. از طرف دیگر وجود حجم بالای اسکناس در دست مردم مشکلات فراوانی برای شهروندان ترکیه ایجاد کرده بود و زندگی ساکنان این کشور را بسیار سخت ساخته بود. طبق گزارش‌های موجود در سال‌های آغازین قرن بیست و یکم میلادی مردم ترکیه برای خرید یک قرص نان باید چند میلیون لیر ترکیه هزینه می‌کردند.

در روز اول ژانویه سال 2004 میلادی دستورالعمل حذف 6 صفر از لیره ترکیه ارائه شد و اجرای آن به ابتدای سال 2005 میلادی موکول شد. در روز اول ژانویه سال 2005 میلادی اسکناس‌ها و سکه‌های تازه با نام لیره جدید وارد بازار این کشور شد. اجرای این طرح زمینه را برای رشد اقتصادی این کشور فراهم آورد، اما کلید این تأثیرگذاری را می‌توان در سیاست‌هایی جستجو کرد که عامل این رشد بودند.

کارشناسان اقتصادی صندوق بین‌الملل پول علت تأثیرگذار بودن سیاست حذف صفر از واحد پول‌هايی ملی در اصلاح اقتصاد این کشور را موفقیت ترکیه در مهار تورم می‌دانند. در گزارش صندوق آمده است پیش از این‌که صفرها از پول ترکیه حذف شود این کشور موفق شده بود تورم را به کلی مهار کند و نرخ تورم را به ارقام یک رقمی كاهش دهد. لازم به ذکر است در اجرای طرح اصلاح پولی در ترکیه، برنامه‌های اصلاح بازار پول نیز به کمک اقتصاد آمد تا زمینه‌ساز رشد اقتصادی آن کشور شود. ترکیه به عنوان یک نمونه برگزیده در مهار تورم از سوی صندوق بین‌المللی پول معرفی شده و پس از مهار تورم صفرهای پول ملی خود را حذف کرد. نرخ تورم در ترکیه در سال 2011 میلادی به 7.8 درصد رسیده است.

3-3- هلند

در دهه 60 میلادی، اقتصاد هلند به عنوان یکی از کشورهای پیشرفته با ورود منابع درآمدی غیرمنتظره از محل استخراج گاز، با تورم پیش‌بینی نشده‌ای روبه‌رو شد که به بیماری هلندی شهره است. دولت مجبور به چاپ اسکناس‌های درشت شد تا بتواند پاسخ‌گوی نیاز مبادلات مردم باشد. در همین حال تورم نیز از مرز 100 درصد عبور کرد. البته این وضعیت در دولت چندان نپایید و دولت با اعمال سیاست شدید انقباضی در سیاست‌های پولی توانست حجم پول را کنترل کرده و به همراه آن چهار صفر از اسکناس‌های این کشور حذف شد. هلند نمونه برجسته‌ای از جواب‌گو بودن سیاست حذف صفر از اسکناس در شرایطی است که این کار با اعمال دیگر سیاست‌های کنترل نقدینگی همراه باشد. هم¬اکنون نرخ تورم در هلند حدود 2.3 درصد است.

3-4- زیمباوه

دولت زیمباوه در سال 2003 زمانی که تورم این کشور یک هزار درصد بود، اقدام به حذف سه صفر از اسکناس‌هايی این کشور کرد. با این وجود دولت هیچ‌گونه اقدامی در خصوص مهار تورم انجام نداده و به وجه روانی حذف صفرها اتکا کرد. بدیهی آن‌که این کارکرد به زودی از میان رفت و تورم تا زنده سرانجام اقتصاد این کشور را ویران کرد و دلار زیمباوه از هم پاشید.

هم اکنون تورم این کشور آفریقایی از مرز یازده میلیون درصد گذشته است و دولت برای تأمین اسکناس مورد نیاز مردم ناگزیر از چاپ اسکناس‌هايی یک‌صد میلیون دلاری شده است، که این اسکناس‌هايی جدید هم مشکل چندانی را حل نکرده و حتی باعث ایجاد مشکلات مبادلاتی و حسابداری شده است و حجم بالای پول در این کشور شهروندان زیمباوه‌ای را به شدت رنج می‌دهد. این در شرایطی است که بانک مرکزی این کشور اعلام کرده دیگر کاغذ اسکناس کافی برای نشر پول مورد نیاز مردم و کشورش را در اختیار ندارد. زیمباوه نمونه یک شکست کامل در حذف صفر از پول است.

4- اصلاح واحد پولی در ایران

اصلاح واحد پول ملی و حذف صفر از پول ملی در ایران سال 1372 در بانک مرکزی مطرح شد، اما کم کم به حاشیه رفت تا این‌که در سال 1386 دوباره مورد توجه قرار گرفت. ایران از سال 1353 تاکنون با تورم بالای 10 درصد و حتی نزدیک به 50 درصد مواجه بوده و در نتیجه این امر، ارزش پول ملی را به شدت کاهش يافته است. بر اساس آمار موجود، ایران با 22.5 درصد تورم پس از بلاروس، اتیوپی و ونزوئلا بیش‌ترین میزان تورم در جهان را دارد! پس از انقلاب اسلامی ایران تاکنون 200 برابر ارزش پول ملی کاسته شده که این امر برخی صاحب‌نظران را تشویق به تأیید ضرورت تجدید نظر در وضعیت پول ملی کرده است. از نظر نرخ برابری با دلار نیز ریال ایران وضعیت نامطلوبی دارد و پس از دوبرا واحد پول کشور کوچک و گمنام آفریقایی سائوتومه و پرینسیت و دونگ واحد پول ویتنام، کمترین ارزش را دارد! واقعیت آن است که پایین بودن ارزش پول ملی و کاهش آن در برابر ارزهای دیگر به نوعی موجب تحقیر جامعه می¬شود. وقتی یک دلار آمریکا حدود 20 هزار ریال ایرانی، یک یورو نزدیک به 25 هزار ریال ایرانی، یک ریال عربستان بیش از 5 هزار ریال ایرانی و یک افغانی افغانستان بیش از 200 ریال ایران ارزش دارد آثار روانی زیادی برای ایرانیان وارد می‌كند.

به‌هرحال بنا به گفته رئیس بانک مرکزی ایران، سیاست حذف سه یا چهار صفر از واحد پول ملی ایران در دولت قطعی شده است، اما زمان و چگونگی اجرای آن بستگی به شرایط سال‌های پیش رو و به ویژه وضعیت نرخ تورم در کشور دارد.

5- علل (منافع) اصلی اصلاح پول ملی

واقعیت آن است که اصلاح پول ملی (حذف صفر از واحد پول ملی) یک کشور تأثیر حقیقی بر نرخ رشد اقتصادی آن کشور و ارزش واقعی پول ملی ندارد. علت این امر آن است که حذف صفر اثری حقیقی نه بر عرضه (تولید) کل و نه بر تقاضای کل در کشور نخواهد داشت. عرضه (تولید) کل به منابع در دسترس و هزینه‌های استفاده از تکنولوژی بستگی دارد که با تغییر واحد پول ملی و در نتیجه قیمت نسبی (نرخ تبدیل)، منابع و تکنولوژی منابع و تکنولوژی در دسترس و هزینه‌های نسبی آن‌ها تغییر نمی‌کند. تقاضای کل هم که شامل مصرف (خانوار)، سرمایه‌گذاری، هزینه‌های دولت و خالص صادرات است. از آن‌جا که حذف صفر از واحد پول ملی قدرت خرید پول را افزایش نمی‌دهد، میزان مصرف خانوار در سطح کلان نیز تغییر نخواهد کرد. میزان سرمایه‌گذاری و هزینه‌های دولت و خالص صادرات هم به واسطه اصلاح پولی تغییر نخواهد کرد، اگرچه ممکن است اجرای صحیح برنامه اصلاح پولی و بهبود وضعیت پولی کشور و در نتیجه افزایش جزیی ارزش واحد پول ملی در کوتاه‌مدت، میزان صادرات کشور کمی کاهش داشته باشد. با توجه به این‌که حذف صفر از واحد پول ملی تأثیر حقیقی بر رشد اقتصادی کشورها ندارد، علل به‌کارگیری آن توسط دولت‌ها چیست؟ در ادامه به مواردی از مهم‌ترین مزایای (اهداف و منافع) حذف صفر از واحد پول ملی اشاره شده است.

5-1- تسهیل فهم ارقام بزرگ پول و پرداخت‌های نقدی: به‌طور کلی، در انجام مبادلات مالی فهم و درک ارقام (مبالغ) کوچک‌تر آسان‌تر است. برای نمونه، فهمیدن مبلغ بیست میلیارد ریال (دو میلیارد تومان) راحت‌تر از مبلغ بیست تریلیون ریال (دو تریلیون تومان) است. هم‌چنین حذف صفر پرداخت‌ها را در دادوستدها آسان می‌کند. برای نمونه، پرداخت مبلغ با سکه یا اسکناس‌های 5 و 10 ریالی آسان‌تر از پرداخت 50,000 و 100,000 ریال خواهد بود.

5-2- کاهش حجم اسکناس و کاهش هزینه چاپ و امحاء اسکناس در کشور: حذف صفر از واحد پول ملی تأثیر مستقیمی بر کاهش حجم اسکناس در جامعه دارد که این خود موجب کاهش قابل توجه هزینه‌های چاپ اسکناس می‌شود. بر اساس آمار بانک مرکزی، ایران با سرانه 95-115 اسکناس رکورددار در دنیا است و تعداد اسکناس‌ها در کشور در شهریور 1390 بالغ بر 8 میلیارد قطعه بوده است. این در حالی است که سرانه اسکناس در کشورهای پیشرفته حدود 15 برگ است، البته در اروپا 40 برگ است. به گفته کارشناسان، با در نظر گرفتن هزینه چاپ اسکناس در کشور که حدود 50 تومان است، دستیابی به سرانه اسکناس مناسب در حد نصف سرانه کنونی (کاهش حجم اسکناس به 4 میلیارد قطعه) می‌تواند بیش از 150 میلیارد تومان صرفه‌جویی را به همراه دارد!

در عین حال، به واسطه همین حجم بالای اسکناس‌ها، فرسوده شدن اسکناس‌هاي نیز بیش‌تر و سریع‌تر خواهد بود که این امر هزینه‌های امحاء اسکناس‌های فرسوده و جایگزینی آن با اسکناس‌های نو را افزایش می‌دهد. البته استهلاک بالای اسکناس در کشور به ضعف سیستم بانکی کشور نیز مربوط می‌شود که هنوز نتوانسته آن‌گونه که باید بانک‌داری الکترونیکی و بهره‌گیری از کارت‌های اعتباری را ترویج دهد نیز مربوط می‌شود.

5-3- سادگی محاسبات و ترازنامه‌هايی مالی: محاسبات مالی (بویژه بصورت ذهنی- بدون استفاده از ماشین-حساب) ارقام (مبالغ) کوچک‌تر، ساده‌تر است. برای نمونه، تقسیم 30 بر 5 آسان‌تر از تقسیم 300هزار بر 50 هزار است. به این ترتیب، با حذف چند صفر از پول ملی، در ثبت دفاتر مالی و حسابداری اشتباهات احتمالی کاهش پیدا کند و حسابداری و کنترل محاسبات مالی پیچیده نیز آسان‌تر می‌شود. نگهداری ساده‌تر حساب‌ها، ارقام و ترازنامه‌ها و نقل و انتقال سهل‌تر پول نیز از نتایج حذف صفر از واحد پول ملی است.

5-4- تقویت پول ملی و ارزش اسمی آن در مقایسه با سایر ارزها: حذف شدن صفرها علاوه بر اینکه تبادلات پولی با سایر کشورها را ساده‌تر می‌کند، تقویت جایگاه پول ملی در حوزه بین‌الملل را به دنبال خواهد داشت. برای ملموس‌تر شدن موضوع می‌توان در نظر گرفت که در صورت حذف چهار صفر از ریال ایران، یک دلار آمریکا به جای 20 هزار ریال، 2 ریال معامله می‌شود. این در واقع همان افزایش ارزش اسمی (نه واقعی) پول ملی است. البته باید توجه داشت آن‌چه به افزایش ارزش واقعی و ثبات کامل پولی در این حوزه منجر می‌شود، افزایش تولید ناخالص داخلی و رونق اقتصادی است که لازم است دولت برای موفقیت هر چه بیش‌تر طرح اصلاح پولی در هر دو مورد اقدام كند.

5-5- آثار مثبت روانی در جامعه: افزایش اعتماد به پول ملی به نوعی از نظر روانی در جامعه تأثیرگذار است وقتی صفرها از پولی حذف می‌شود، مردم از لحاظ روانی احساس می‌کنند که پول کم‌تری را در مبادلات روزمره هزینه می‌کنند و همان میزان کالا و خدمات قبلی را دریافت مي‌كنند، در نتیجه آرامش اعصاب ملایمی به لحاظ روانشناسی دریافت مي‌كنند.

5-6- جلوگیری از رواج ارزهای دیگر در جامعه: اگر شهروندان یک کشور همواره انتظار کاهش ارزش پول ملی خود را داشته باشند این مسأله موجب نگرانی مقام‌های دولتی خواهد شد. دولت باید با حفظ ارزش پول ملی اعتماد شهروندان خود را نسبت به پول ملی کشور افزایش دهد و مانع از این شود که «پدیده جانشینی پول» رخ داده و مردم به ارزهای خارجی روی آورند.

راحتی حمل پول کم‌تر و کاهش خطرات ناشی از آن، تبدیل آسان‌تر پول ملی به پول‌های رایج دیگر، تقویت اعتماد عمومی، ترویج استفاده از سکه و در نتیجه کارآیی بیش‌تر سیستم قیمت‌گذاری و پرداخت، افزایش سرمایه‌گذاری خارجی به واسطه بهبود شرایط اقتصادی و سیاسی و کاهش ریسک از جمله فواید مورد توجه در اصلاح پول ملی هستند که از سوی سیاست‌گذاران مورد توجه قرار می‌گیرند.

6- معایب (ریسک) حذف صفر از پول ملی

در کنار منافعی که اشاره شد، حذف صفرها ریسک‌هایی نیز دارد و در مواردی به بروز مشکلاتی منجر می‌شود. منتقدان حذف صفر از پول ملی در ایران معتقدند کاهش تعداد صفرها با ارزش‌گذاری پول ملی بی ارتباط است و با این کار هیچ تغییری در فرآیندهای اقتصادی ایجاد نمی‌شود و تنها نابسامانی به وجود می‌آید و علاوه بر این‌که در جامعه تنش ایجاد می‌کند اتفاق اقتصادی خاصی را در پی ندارد و تا مردم خودشان را با اسکناس‌هايی جدید تطبیق دهند جامعه تا حدی متلاطم خواهد شد.

بنا به تجربه کشورها در زمینه اصلاح واحد پولی، حذف صفر از پول ملی معایب و ریسک‌هایي از جمله تحمیل هزینه چاپ اسکناس و ضرب مسکوکات جدید، هزینه‌های ایجاد تغییر در سیستم‌های حسابداری و تبدیل ارقام بر اساس واحد پول جدید، اختلال در قیمت‌گذاری کالاها در کوتاه مدت، سردرگمی مردم در کوتاه‌مدت و تلاطم جامعه تا تطبیق با وضعیت جدید، احتمال فرار سرمایه از کشور به علت نابسامانی بازار پولی، کاهش ارزش اسکناس و ایجاد تورم، فاقد ارزش شدن و گم شدن برخی اسکناس‌هاي و سکه‌هايی ریز در دست مردم در مبادلات روزمره و کاهش صادرات به علت افزایش ارزش اسمی پول ملی، در پي دارد.

7- حذف صفر از پول ملی و تورم

یکی از موارد و شاید مهم‌ترین بهانه برای حذف صفر از پول ملی توسط دولت‌ها وجود دارد، تورم است. تورم یعنی درصد تغییر قیمت‌ها، رشد نقدینگی و افزایش عرضه پول و در نتیجه افزایش حجم پول موجب رشد تورم می‌شود. در ایران نیز مهار و کاهش نرخ تورم یکی از انگیزه‌های اصلی حذف صفر از پول ملی است که خود محل مناقشه بین صاحب‌نظران کشور است. در این راستا 3 نظریه وجود دارد، از جمله اين‌كه حذف صفرها باعث افزایش و یا ایجاد تورم مي‌شود، حذف صفرها باعث کاهش تورم می‌شود و حذف صفرها تأثیری در تورم ندارد.

گروه اول معتقدند این راه‌کار در کشورهایی باید اجرا شود که تعداد صفرهای اسکناسشان زیاد باشد. چون با اجرای حذف صفرها ارزش اسکناس کاهش پیدا می‌کند و تورم زیاد می‌شود. این کارشناسان استدلال می‌کنند که اسکناس‌هايی با صفر زیاد به خاطر وجود اسکناس‌هايی با صفر کم‌تر بی ارزش می‌شوند و جابه‌جایی کامل اسکناس‌هايی قدیم و جدید به یک دوره نسبتاً طولانی نیاز دارد که طولانی بودن این مدت زمینه را برای افزایش تورم فراهم می‌کند، مانند آنگولا، جمهوری کنگو و نیکاراگوئه که به رغم حذف صفرها هم‌چنان با نرخ تورم بالا دست و پنجه نرم می‌کنند.

گروه دوم معتقدند چون با اجرای طرح حذف صفر از پول ملی حجم پول در گردش در کشور کاهش پیدا می‌کند و قدرت خرید افزایش می یابد، تورم نیز کاهش خواهد یافت و اگر بعد از اجرای طرح حذف 4 صفر تورم پیش بیاید، نمی‌توان گفت به این خاطر بوده است، بلکه به این علت بوده است که اقتصاد قادر به تولید نیست و عرضه کم‌تر از تقاضا است. این کارشناسان، تجربه موفق ترکیه را مطرح می‌کنند که اجرای طرح حذف صفر در آن فقط در کوتاه‌مدت باعث افزایش موردی قیمت‌ها آن هم در کالاهایی با قیمت خرد شد.

گروه سوم معتقدند که اجرای طرح حذف صفر از پول ملی تأثیری در تورم ندارد یا تأثیر آن بسیار اندک است، تورم درصد تغییر قیمت‌هايست و تعداد صفرهای پول‌هايی تفاوت عمده و چشم‌گیری در درصد تغییرات ایجاد نمی‌کند که بتواند در نرخ تورم تأثیرگذار باشد. به نظر این کارشناسان، ممکن است در کوتاه¬مدت عده‌ای بخواهند اسکناس‌هايی قدیمی را سریع‌تر خرج کنند و به این علت خریدهای خود را زودتر انجام دهند، این امر زمانی اتفاق می‌افتد که مردم برای تبدیل اسکناس‌هايی خود با مشکل مواجه باشند که می‌توان از این عمل جلوگیری کرد. خرید زودتر می‌تواند افزایش قیمت موردی را به دنبال داشته باشد، اما در شاخص تغییر قیمت‌هاي تأثیر گذار نیست.

8- جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

اصلاح پول ملی از طریق حذف سه یا چهار صفر از ریال ایران یکی از راه‌کارها و سیاست‌های پولی دولت برای بهبود وضعیت پولی و به تبع آن وضعیت اقتصادی کشور است که به‌ویژه در چند سال گذشته مورد توجه جدی قرار گرفته است. همان‌طور که اشاره شد، مهار تورم و کاهش نرخ تورم و تقویت پول ملی در بلندمدت در میان انگیزه‌های اقتصادی، سیاسی و اجتماعی مهم‌ترین علتي است که دولت‌ها را به برنامه‌ریزی و اجرای طرح اصلاح پولی به شکل حذف صفر از واحد پول ترغیب می‌کند. تجربه دیگر کشورها نشان می‌دهد حذف صفر از واحد پول ملی با وجود منافع بسیار آن همیشه موفق نیست و چه بسا در صورت عدم برنامه‌ریزی و اجرای نامناسب آن می‌تواند مشکلات را تشدید كند. به علاوه، ممکن است لازم باشد اجرای این طرح برای دستیابی به اهداف آن چندین بار تکرار شود که این خود برنامه‌ریزی را دشوار و ریسک آن را افزایش می‌دهد. تجربه موفق برخی کشورها نشان می‌دهد که اجرای طرح حذف صفر باید در یک بسته اقتصادی همه‌جانبه با رویکرد انقباضی دیده شود و بخش‌های مختلف کارشناسی شده آن با هماهنگی کامل اجرا شود. هم‌چنین از آماده‌سازی، آموزش و فرهنگ‌سازی درباره تغییر واحد پول ملی هم نباید غافل شد. در مورد ایران، برنامه‌ریزی و اجرای طرح حذف صفر از پول ملی بايد با در نظر گرفتن شرایط ویژه‌ای که کشور در آن قرار دارد انجام شود. با توجه به اجرای طرح هدف‌مندی یارانه‌ها که از اواخر سال 1389 آغاز شده است، ریسک انجام سیاست پولی حذف صفر را بالا می‌برد. زيرا از یک سو در دوره زمانی اجرای طرح هدف‌مندی یارانه‌ها، کشور نیازمند فضای آرام اقتصادی به‌ویژه در حوزه‌های پولی و مالی است و از سوی دیگر کارشناسان معتقدند اجرای طرح هدف‌مندی یارانه‌ها به‌طور ساختاری تورم‌زاست و کنترل و کاهش نرخ تورم را دشوار می‌سازد.

در مجموع می‌توان گفت اگرچه ایران ناگزیر از اصلاح پولی در گذار به وضعیت پولی و اقتصادی مطلوب است، در مقطع کنونی مواردی همچون اجرای درست طرح هدف‌مندی یارانه‌ها با توجه لازم به بخش تولید برای افزایش تولید و بهبود بهره‌وری، ایجاد اشتغال پایدار، تقویت بخش خصوصی و جلب اعتماد سرمایه‌گذاران اولویت بالاتری نسبت به حذف سه یا چهار صفر از پول ملی دارد. به نظر می‌رسد، پی‌گیری این موارد در سال‌های آینده می‌تواند زمینه را برای اجرای طرح اصلاح پولی در پایان برنامه پنجم ( یا آغاز برنامه ششم) اقتصادی فراهم سازد.

گفتني است فهرست منابع اين مقاله در واحد روابط عمومي اتاق ايران موجود است.

 

عبدالهادی درزیان عزیزی


[ بازگشت ]