کارگروه شورای گفتگوی دولت و بخش خصوصی استان با محوریت « بررسی و ارائه راهکارهای عملیاتی جهت رفع موانع و چالشهای موجود در مسیر واگذاری شرکتهای مشمول فهرست واگذاری استان آذربایجان شرقی » با حضور معاون سازمان خصوصیسازی، مدیران دولتی و فعالان اقتصادی استان آذربایجانشرقی در اتاق بازرگانی تبریز برگزار شد.
به گزارش روابط عمومی اتاق بازرگانی تبریز، مهدی نوروزیان، عضو هیئت عامل و معاون سازمان خصوصیسازی در این جلسه با اشاره به برنامه این سازمان برای تعیین تکلیف شرکت ماشینسازی تبریز، گفت: واگذاری این شرکت بهصورت جداگانه و تفکیک زمین و داراییهای آن مدنظر نیست، بلکه ماشینسازی در قالب یک بسته، به خریداری واگذار خواهد شد که نسبت به احیای شرکت و اجرای تعهدات تعیینشده متعهد باشد.
وی افزود: داراییهای یک شرکت سهامی معمولاً شامل نیروی انسانی، داراییهای ثابت، تأسیسات و تکنولوژی و برند آن است. ماشینسازی همچنان داراییهای ثابت قابل توجهی دارد و از نظر تکنولوژی نیز ظرفیتهایی دارد، هرچند بخشی از این فناوری مربوط به حدود ۴۰ سال گذشته است. این شرکت همچنین از برند شناختهشدهای برخوردار است که هرچند در سالهای گذشته تضعیف شده، اما از بین نرفته است.
نوروزیان با بیان اینکه زمین ماشینسازی یکی از موضوعات مهم در فرآیند واگذاری است، ادامه داد: در موضوع واگذاری ماشینسازی تجربه تلخ گذشته نباید تکرار شود. بر همین اساس، تصمیم گرفتهایم این واگذاری را بهصورت تعهدی انجام دهیم، هرچند واگذاری تعهدی کار سادهای نیست و مخالفانی نیز دارد.
وی توضیح داد: بر همین اساس، برای احیای مجموعه سه فاز تعریف کردهایم، فاز نخست، احیای اولیه ریختهگری، فاز دوم احیای کامل ریختهگری ماشینسازی و فاز سوم نیز نوسازی خود مجموعه ماشینسازی خواهد بود.
نوروزیان تأکید کرد: ماشینسازی را به این شرط واگذار میکنیم که خریدار نسبت به اجرای تعهدات تعیینشده متعهد باشد. قرار نیست زمین یا بخشهای مختلف شرکت بهصورت جداگانه فروخته شود، بلکه مجموعه در قالب یک بسته واگذار خواهد شد.
عضو هیئت عامل و معاون سازمان خصوصیسازی ادامه داد: خریدار باید متعهد شود در مدت زمانی که سازمان تعیین میکند، نسبت به احیای شرکت اقدام کند. تمرکز اصلی ما در مرحله فعلی بر احیای ریختهگری و سپس ماشینسازی است و در صورت امکان، این دو بخش در کنار یکدیگر احیا خواهند شد.
وی با اشاره به امتیازاتی که ممکن است برای خریدار در نظر گرفته شود، گفت: در واگذاری تعهدی، خریدار طبیعتاً امتیازاتی را مطالبه میکند و سازمان نیز در چارچوب ضوابط میتواند در برخی موارد با خریدار همراهی کند.
نوروزیان همچنین به اصلاح ساختار نیروی انسانی و مالی شرکت اشاره کرد و افزود: در راستای اصلاح ساختار شرکت، تعدادی از نیروها بازنشسته شدهاند یا امکان ادامه فعالیت نداشتند و برای تعیین تکلیف آنها نیز منابعی اختصاص داده شده است.
معاون سازمان خصوصیسازی خاطرنشان کرد: حدود ۶۰ تا ۶۵ میلیارد تومان برای این بخش اختصاص داده شده و منابعی نیز از سازمان برنامه و بودجه دریافت و طی یکی دو هفته گذشته به شرکت تزریق شده است تا فرآیند تعیین تکلیف نیروها مطابق قانون و بدون حاشیه انجام شود.
وی درباره اصلاح ساختار مالی ماشینسازی نیز گفت: امکان اصلاح ساختار مالی شرکت وجود دارد و در صورت نیاز، موضوع افزایش سرمایه نیز قابل بررسی است، اما این اقدامات باید در چارچوب مقررات و منابع قابل تأمین انجام شود.
نوروزیان با اشاره به روند واگذاری ماشینسازی تبریز اظهار کرد: پس از اعلام فراخوان، پنج متقاضی برای خرید شرکت مراجعه کردهاند و فرآیند واگذاری در حال پیگیری است.
وی گفت: ارزشگذاری شرکت انجام شده و خریدار باید بپذیرد که در کنار خرید، اصلاحات مورد نظر و تعهدات تعیینشده را نیز انجام دهد. معیار اصلی ما در این واگذاری صرفاً فروش شرکت نیست، بلکه احیا و بازگشت ماشینسازی به چرخه فعالیت و تولید است.
خریدار ماشینسازی تبریز باید توان احیا و نوسازی مجموعه را داشته باشد
یونس اکبرپور پایدار، رئیس کمیسیون صنایع و انرژی اتاق بازرگانی تبریز با تأکید بر ضرورت واگذاری ماشینسازی تبریز به فرد یا مجموعه دارای اهلیت تخصصی و توان مالی، گفت: ممکن است یک متقاضی از نظر تخصص و اهلیت شرایط لازم را داشته باشد اما منابع مالی کافی برای نوسازی و احیای مجموعه را نداشته باشد، از این رو به دنبال شکلگیری تیمی متشکل از افراد دارای اهلیت و سرمایه کافی برای ورود به این واگذاری هستیم.
وی در خصوص روند واگذاری ماشینسازی تبریز اظهار کرد: در مذاکراتی که با مسئولان مربوطه داشتهایم، تأکید ما بر این بوده که واگذاری ماشینسازی باید به فرد یا مجموعهای انجام شود که علاوه بر اهلیت لازم، توان مالی کافی برای سرمایهگذاری و نوسازی این مجموعه را نیز داشته باشد.
وی افزود: پیش از این نیز در خصوص نحوه تأمین منابع مالی و سهم خریدار و دولت در فرآیند نوسازی ماشینسازی مباحثی مطرح شده بود و اخیراً نیز سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران در این زمینه پیشنهادهایی ارائه کرده است.
عضو هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی تبریز با تأکید بر اینکه صرف فروش ماشینسازی نمیتواند هدف نهایی واگذاری باشد، گفت: ما در جلسات مختلف بر این موضوع تأکید کردهایم که باید مطمئن شویم ماشینسازی به فرد یا مجموعهای واگذار میشود که اهلیت لازم را داشته باشد و بتواند در کنار آن، سرمایه مورد نیاز برای احیا و توسعه شرکت را نیز تأمین کند.
وی خاطرنشان کرد: ممکن است فرد یا مجموعهای از نظر تخصص و سابقه فعالیت، اهلیت لازم را داشته باشد اما منابع مالی کافی در اختیار نداشته باشد، بنابراین باید سازوکاری ایجاد شود که این دو ظرفیت در کنار یکدیگر قرار بگیرند.
پایدار از رایزنی در سطح استان برای شکلگیری چنین مجموعهای خبر داد و گفت: در استان و با استانداری نیز صحبتهایی انجام شده و برخی از دوستان آمادگی خود را برای حضور در این فرآیند اعلام کردهاند. به دنبال این هستیم که تیمی شکل بگیرد که هم از اهلیت لازم برخوردار باشد و هم سرمایه کافی برای احیای ماشینسازی را در اختیار داشته باشد.
وی با اشاره به انجام برآوردهای کارشناسی درباره وضعیت ماشینسازی، افزود: برآوردهایی در حال انجام است و ما منتظر پیشنهاد مدیریت و نتایج بررسیهای انجامشده هستیم تا بتوان بر اساس اطلاعات دقیقتر درباره نحوه ورود سرمایهگذار و آینده این مجموعه تصمیمگیری کرد.
در واگذاری ماشینسازی، «اهلیت» باید مقدم بر «پول» باشد
جعفر محرمپور، دبیر اتاق بازرگانی تبریز با انتقاد از تجربههای گذشته خصوصیسازی در کشور، تأکید کرد: در واگذاری ماشینسازی تبریز نباید صرفاً به توان مالی متقاضی توجه شود، بلکه اهلیت تخصصی، توان توسعه و برنامه سرمایهگذار باید در اولویت قرار گیرد تا تجربههای ناموفق گذشته تکرار نشود.
وی با اشاره به سابقه طولانی این شرکت در فهرست واگذاریها اظهار کرد: ماشینسازی تبریز حدود دو دهه است که در فهرست واگذاری قرار دارد و در دهه ۹۰ نیز موضوع واگذاری این مجموعه به یک پرونده جدی تبدیل شد.
وی افزود: مهدی نوروزیان، عضو هیأت عامل سازمان خصوصیسازی، از افرادی است که بهصورت مستقیم درگیر پروژه واگذاری ماشینسازی بوده و در کنار این مجموعه، سه مجموعه دیگر شامل فولاد آذربایجان، شرکت آب و فاضلاب و تولید نیروی برق حرارتی آذربایجان نیز در فهرست واگذاریهای استان قرار دارند.
محرمپور با بیان اینکه موضوع خصوصیسازی در آذربایجانشرقی بیش از سایر موارد با ماشینسازی گره خورده است، ادامه داد: پیشنهاد من این است که موضوع را صرفاً به واگذاری ماشینسازی محدود نکنیم، بلکه نحوه واگذاری و آسیبشناسی خصوصیسازی در کشور را در شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی مطرح کنیم.
وی با اشاره به اختلافنظرهای موجود درباره نحوه اجرای خصوصیسازی در کشور گفت: در سالهای گذشته بارها درباره این موضوع بحث شده که در واگذاری بنگاههای صنعتی، آیا اولویت با کسی است که پول بیشتری دارد یا فردی که اهلیت و توان اداره و توسعه مجموعه را دارد. متأسفانه در برخی دورهها، اهلیت در اولویتهای آخر قرار گرفته است.
وی تأکید کرد: تجربه نشان داده است که اگر در واگذاری بنگاههای صنعتی صرفاً به منابع مالی متقاضی توجه شود، ممکن است خریدار به جای اینکه به دنبال فعالیت مولد و توسعه صنعتی باشد، به ارزش داراییهای شرکت، بهویژه زمین و املاک آن، توجه کند.
دبیر اتاق تبریز با اشاره به ظرفیتهای ماشینسازی تبریز اظهار کرد: ماشینسازی یک بنگاه صنعتی دارای ظرفیت، بازار، دانش فنی و نیروی انسانی متخصص است. اگر بخواهیم از گذشته این مجموعه صحبت کنیم، ماشینسازی یکی از مجموعههای شاخص صنعتی استان و حتی کشور بوده و بسیاری از نسلهای دوم و سوم قطعهسازان استان نیز بهنوعی با این مجموعه ارتباط و آموزش داشتهاند.
وی افزود: هدف اتاق بازرگانی این است که مجموعههایی مانند ماشینسازی پیش از آنکه فرسودگی ساختاری موجب از بین رفتن ارزش آنها شود، به یک مالکیت و مدیریت مناسب برسند و خصوصیسازی در مورد آنها بر اساس قواعد صحیح انجام شود.
محرمپور با اشاره به تجربه پیگیری واگذاری ماشینسازی در سالهای گذشته گفت: حدود هشت سال پیش نیز درگیر موضوع واگذاری ماشینسازی بودیم و وقتی وارد جزئیات شدیم، مشخص شد در چنین شرایطی معمولاً جذابیت داراییهای شرکت برای خریداران بیشتر از جذابیت خود بنگاه صنعتی و فعالیت مولد آن است.
دبیر اتاق بازرگانی تبریز با طرح چند پرسش درباره واگذاری ماشینسازی گفت: نخستین سؤال این است که دقیقاً چه چیزی قرار است واگذار شود؟ آیا سهام شرکت واگذار میشود، یا داراییها، مجموعه عملیاتی، زمین و املاک نیز در این واگذاری قرار دارند؟ همچنین باید مشخص شود وضعیت داراییهای مولد و غیرمولد شرکت چگونه خواهد بود.
وی ادامه داد: بر اساس اطلاعات موجود، کارخانه ماشینسازی حدود ۴۶۱ هزار مترمربع زمین دارد و همین موضوع میتواند برای فردی که به دنبال خرید دارایی است، جذابتر از سرمایهگذاری صنعتی باشد. بنابراین باید از ابتدا تکلیف داراییهای شرکت بهصورت شفاف مشخص شود.
دبیر اتاق تبریز با تأکید بر ضرورت اصلاح ساختار شرکت پیش از واگذاری اظهار کرد: یکی از موضوعاتی که در وظایف سازمان خصوصیسازی کمرنگ است، این است که شرکت پیش از واگذاری تا چه اندازه باید اصلاح شود. دولت ممکن است بگوید اگر همه مشکلات را پیش از واگذاری حل کنم، هزینه آن چه خواهد شد؛ اما اگر شرکت بدون اصلاح ساختار واگذار شود، همان چرخه گذشته تکرار خواهد شد.
محرمپور افزود: به نظر میرسد راه میانهای وجود دارد و حداقل در برخی حوزهها باید اصلاحات پیش از واگذاری انجام شود. در ماشینسازی، نیروی انسانی، گلوگاههای فناورانه، سرمایه در گردش و نحوه تفکیک داراییها از مهمترین موضوعاتی است که باید تعیین تکلیف شود.
وی «اهلیت» را یکی از مهمترین مطالبات بخش خصوصی در این واگذاری عنوان کرد و گفت: سؤال مهم این است که آیا در این واگذاری نیز مانند گذشته، اهلیت بهعنوان یک معیار اصلی در نظر گرفته میشود یا خیر. مطالبه جدی اتاق این است که ابتدا اهلیت و سپس رقابت مورد توجه قرار گیرد.
محرمپور ادامه داد: ممکن است یک سرمایهگذار توان مالی داشته باشد، اما توان توسعه و اداره یک مجموعه صنعتی را نداشته باشد. بنابراین صرف داشتن سرمایه نمیتواند معیار مناسبی برای واگذاری بنگاهی مانند ماشینسازی باشد.
وی همچنین بر ضرورت بازنگری در شیوه انتقال مالکیت تأکید کرد و گفت: باید بررسی شود که آیا قرار است دوباره شرکت بهصورت بلوکی واگذار شود و به تجربههای ناموفق گذشته برسیم یا اینکه میتوان با استفاده از قواعد جدید، فرآیند انتقال را مرحلهای انجام داد.
محرمپور پیشنهاد کرد: ابتدا فراخوانی برای ابراز اهلیت متقاضیان منتشر شود، سپس سرمایهگذاران واجد شرایط وارد فرآیند شوند و انتقال مالکیت نیز بهصورت مرحلهای و مشروط به اجرای تعهدات انجام شود.
دبیر اتاق بازرگانی تبریز با طرح این پرسش که در صورت عمل نکردن خریدار به تعهدات چه اتفاقی خواهد افتاد، گفت: باید از ابتدا سازوکار نظارت بر تعهدات خریدار مشخص باشد. ما تجربههایی داشتهایم که خریدار در نهایت چیزی نبوده که انتظار میرفت؛ بنابراین قرارداد واگذاری باید ضمانتهای اجرایی و سازوکار مشخصی برای پایش تعهدات داشته باشد.
وی تأکید کرد: هدف از خصوصیسازی نباید صرفاً انتقال مالکیت باشد، بلکه باید حفظ و توسعه ظرفیت صنعتی، اشتغال، دانش فنی و تولید مجموعههایی مانند ماشینسازی مورد توجه قرار گیرد.
هشدار درباره تکرار تجربه واگذاریهای گذشته در ماشینسازی تبریز
رحیم روایی، مدیرکل هماهنگی امور اقتصادی آذربایجانشرقی با تأکید بر ضرورت توجه به شرایط خاص اقتصادی کشور در فرآیند خصوصیسازی گفت: با توجه به تجربه واگذاریهای گذشته و نگرانی از تکرار مشکلات، باید از ظرفیت و توانمندی بخش خصوصی استان در واگذاری و مدیریت ماشینسازی تبریز استفاده شود.
وی با اشاره به نگرانی بخش خصوصی و دولت استان نسبت به تصمیمگیریهای متمرکز اظهار کرد: در کشوری که نظام تصمیمگیری متمرکز است، بسیاری از تصمیمات از لایههای مختلف عبور میکند و گاهی زمانی که پیامدهای یک تصمیم آشکار میشود، جمع کردن تبعات آن بسیار دشوار است.
وی افزود: بخش خصوصی و حتی بدنه دولتی استان تمایل دارند در تصمیمگیریهایی که مستقیماً با ظرفیتهای اقتصادی و صنعتی استان ارتباط دارد، نقش داشته باشند، اما این موضوع در بسیاری از موارد محقق نمیشود.
روایی با اشاره به تجربه واگذاریهای انجامشده در سالهای اخیر گفت: سؤال اساسی این است که در دو سال گذشته چه تعداد بنگاه کوچک و متوسط به بخش خصوصی واگذار شده و وضعیت آنها امروز چگونه است. اگر قرار است ماشینسازی نیز واگذار شود، باید بررسی کنیم که تجربه واگذاریهای قبلی چه نتایجی داشته و آیا میتوان از آن تجربهها برای این مجموعه استفاده کرد.
وی ادامه داد: سه راهکاری که درباره احیای ماشینسازی مطرح شده، باید برای استان نیز شفاف باشد و مجموعههای استانی در جریان فرآیند قرار بگیرند. همچنین باید مشخص شود که شیوه نظارت بر اجرای تعهدات خریدار چگونه خواهد بود.
وی با تأکید بر اهمیت نظرات کارشناسی در فرآیند خصوصیسازی گفت: در کنار تصمیمگیری، مرحله تصمیمسازی نیز اهمیت زیادی دارد و باید مسائل اقتصادی، کارشناسی و شرایط واقعی بنگاه پیش از اتخاذ تصمیم مورد توجه قرار گیرد.
هدف، بازگرداندن ماشینسازی به جایگاه واقعی خود در صنعت است
اصغر نورآیین، مدیرعامل ماشینسازی تبریز با اشاره به مشکلات این مجموعه، بازنشستگی نیروهای قدیمی، بدهیهای انباشته و آثار جنگ اخیر بر فعالیت شرکت گفت: بخش قابل توجهی از نیروهایی که از سال ۱۳۸۳ در ماشینسازی استخدام شدهاند، اکنون به سن بازنشستگی رسیدهاند و این موضوع یکی از معضلات اصلی شرکت است که این مجموعه دیگر نیروی فنی و متخصص ندارد.
وی ادامه داد: در سالهای ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ مشکلات این شرکت را به حداقل رساندیم و توانستیم برای اولین بار به سودآوری برسانیم ولی با تغییر دولت و مدیریت، این مشکلات دوباره بروز و ظهور یافتند.
وی افزود: در سال ۱۴۰۴ نیز شرایط دشواری داشتیم و در نهایت با مسائل و مشکلات مختلفی مواجه شدیم که روند فعالیت شرکت را تحت تأثیر قرار داد.
نورآیین با اشاره به تأثیر شرایط جنگی بر فعالیت ماشینسازی اظهار کرد: در اسفند و فروردینماه به دلیل شرایط جنگ، فعالیت شرکت با وقفه مواجه شد و عملاً امکان انجام کار به شکل معمول وجود نداشت، اما اکنون روند فعالیت در حال بازگشت به شرایط عادی است.
وی درباره برنامههای پیشبینیشده برای احیای ماشینسازی نیز گفت: برای احیای مجموعه چند مرحله تعریف شده که اجرای آن مورد موافقت قرار گرفته است و اکنون باید این مراحل عملیاتی شود.
نورآیین تأکید کرد: امیدواریم با اجرای این مدل و همراهی دولت و نمایندگان، ماشینسازی بتواند از شرایط فعلی عبور کرده و مجدداً به جایگاه واقعی خود در صنعت بازگردد.
گلوگاههای ماشینسازی شناسایی شود
حیدر فتحزاده، رئیس سازمان مدیریت و برنامهریزی آذربایجانشرقی نیز در این جلسه با تأکید بر ضرورت سادهسازی فرآیند تصمیمگیری درباره ماشینسازی تبریز، گفت: نباید با پیچیده کردن موضوع، از مسئله اصلی فاصله بگیریم، باید با استفاده از نظر مدیران سابق و کارشناسان، آسیبشناسی دقیقی از وضعیت این مجموعه انجام شود.
وی با اشاره به تغییر شرایط ماشینسازی اظهار کرد: فناوری، بازار و مشتریان این مجموعه نسبت به گذشته تغییر کردهاند و نمیتوان با نگاه تاریخی به ماشینسازی، برای آینده آن تصمیم گرفت.
فتحزاده افزود: باید ابتدا مسائل واقعی و گلوگاههای ماشینسازی شناسایی و سپس برای رفع آنها تصمیمگیری شود، چراکه ممکن است آدرس غلط به تصمیمگیران داده شود، در حالی که با حل چند مسئله اساسی، امکان بازگشت کارخانه به چرخه فعالیت وجود داشته باشد.
رئیس سازمان مدیریت و برنامهریزی آذربایجانشرقی همچنین بر استفاده از ظرفیت اتاق بازرگانی، بخش خصوصی، مدیران و صاحبنظران استان در فرآیند تعیین تکلیف ماشینسازی تأکید کرد و گفت: باید اجازه دهیم نظرات کارشناسی استان در این موضوع مورد استفاده قرار گیرد.
وی خاطرنشان کرد: مسئله ماشینسازی باید بر اساس دادههای واقعی و وضعیت امروز شرکت بررسی شود، نه صرفاً بر مبنای سابقه و تصویری که از این مجموعه در گذشته وجود داشته است.
آلبوم تصاویر کارگروه شورا