آیین رونمایی از کتاب «تاریخ اتاق تبریز» با حضور جمعی از استادان، پژوهشگران، مدیران دولتی، فعالان اقتصادی و هیئت نمایندگان اتاق برگزار شد؛ اثری که فراتر از روایت تاریخ یک نهاد اقتصادی، تصویری مستند از ۱۷۰ سال نهادسازی، مسئولیت اجتماعی و تحولات اقتصادی آذربایجان ارائه میدهد. سخنرانان این مراسم با تأکید بر ضرورت ثبت و انتقال میراث تاریخی و اقتصادی تبریز به نسلهای آینده، حفظ حافظه تاریخی، تقویت سرمایه اجتماعی و نقش نهادهای اصیل در تحقق توسعه پایدار را از مهمترین پیامهای این کتاب دانستند.
توسعه پایدار بر پایه نهادهای اصیل و اعتماد عمومی شکل میگیرد
مسعود بنابیان، نائبرئیس اتاق بازرگانی تبریز با تأکید بر اهمیت ثبت و روایت مستند تاریخ اقتصادی این شهر، گفت: هدف از تدوین کتاب «تاریخ اتاق تبریز» روایت واقعیتهای تاریخی بر پایه اسناد معتبر است، چراکه توسعه پایدار نه صرفاً با ثروت و فناوری، بلکه با نهادهای اصیل و مورد اعتماد مردم محقق میشود.
بنابیان اظهار کرد: در این دوره از فعالیت اتاق بازرگانی تبریز، یکی از مهمترین اهداف ما ثبت و روایت مستند تاریخ این نهاد بود. اتاق بازرگانی تبریز با پیشینهی 170ساله، یکی از قدیمیترین نهادهای اقتصادی کشور است و از همین رو تلاش کردیم، روایت این تاریخ بر پایه واقعیتها و اسناد باشد، نه روایتسازی.
وی افزود: همانگونه که «فرانسیس فوکویاما»، فیلسوف، نیز اشاره میکند، توسعه پایدار تنها حاصل ثروت و فناوری نیست، بلکه وجود نهادهای اصیل و مورد اعتماد مردم است که زمینهساز توسعه پایدار در یک کشور میشود. بر همین اساس، تلاش ما این بود که هویت اتاق بازرگانی تبریز و هویت اقتصاد این شهر را برای نسلهای آینده روایت و ماندگار کنیم.
بنابیان ادامه داد: معتقدیم اگر تاریخ فقط روایت شود، به گذشته تبدیل خواهد شد؛ اما اگر فهم شود، آینده را خواهد ساخت و مایه عبرت خواهد بود.
وی با بیان این مطلب ادامه داد: متأسفانه امروز بسیاری از جوانان ما شخصیتهای بزرگی همچون عباسمیرزا را نمیشناسند و حتی نام رویدادهای مهمی مانند اجلاس چمن سلطانیه را نشنیدهاند. دردناکتر اینکه گاهی تفاوت عباسمیرزا و ایرجمیرزا نیز برای برخی روشن نیست. این ناآگاهی موجب میشود اشتباهات تاریخی را بارها تکرار کنیم، بیآنکه از تجربههای گذشته درس بگیریم.
وی با اشاره به محتوای کتاب گفت: تلاش ما در این اثر آن بوده است که تاریخ اقتصاد تبریز را برای آیندگان ثبت کنیم و یادآور شویم کسانی که این شهر را به یکی از قطبهای اقتصادی و صنعتی ایران تبدیل کردند، نباید به فراموشی سپرده شوند. نامهایی همچون توکلی، صدقیانی، خوییها و بسیاری دیگر، بخشی از سرمایه تاریخی و اقتصادی آذربایجان هستند.
نائبرئیس اتاق بازرگانی تبریز تصریح کرد: تبریز در یک قرن اخیر فراز و نشیبهای فراوانی را پشت سر گذاشته، اما جریان صنعت، تجارت و اقتصاد در این شهر همواره پویا باقی مانده است. این جایگاه، حاصل تلاش انسانهایی است که اعتبار، آبرو، سرمایه و عمر خود را برای توسعه این سرزمین صرف کردند.
وی افزود: ارزش این افراد تنها به سرمایه اقتصادی آنان محدود نمیشود، بلکه آنها مسئولیت اجتماعی خود را پذیرفتند و نهادسازی کردند. بسیاری از کارآفرینان سرمایهگذاری کردند، اما آنچه چهرههایی مانند خانواده خویی، خانواده صدقیانی و دیگر پیشگامان اقتصاد آذربایجان را متمایز میکند، نقش آنها در ایجاد تشکلها، تقویت سرمایه اجتماعی و بنیانگذاری نهادهای اقتصادی است.
بنابیان با اشاره به روند تدوین کتاب خاطرنشان کرد: این اثر حاصل دو تا سه سال تلاش مستمر پژوهشگران است و هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی نیز در تمام مراحل، از آن حمایت کرد. هرچند در این مسیر دشواریهایی وجود داشت، اما هدف ما ثبت دقیق و صحیح تاریخ و ارائه روایتی مستند با نگاهی به آینده بود.
وی تأکید کرد: امیدواریم هر کسی این کتاب را مطالعه میکند، علاوه بر شناخت گذشته، مسیر دستیابی به توسعه پایدار را نیز بهتر درک کند و بداند برای رسیدن به جایگاه امروز، چه تلاشها، سختیها و فداکاریهایی صورت گرفته است.
نائبرئیس اتاق بازرگانی تبریز در پایان گفت: امروز در یکی از حساسترین مقاطع تاریخ ایران قرار داریم و اگر تاریخ را نشناسیم، عبور از بحرانهای پیشرو دشوار خواهد بود. شناخت گذشته، شرط ساختن آیندهای بهتر است. از حضور استادان، پژوهشگران و همه مهمانان این مراسم صمیمانه قدردانی میکنم و امیدوارم این کتاب بتواند گامی مؤثر در حفظ و انتقال میراث اقتصادی و تاریخی تبریز به نسلهای آینده باشد.
تاریخ اتاق تبریز روایت عقلانیت اجتماعی و اقتصادی ایرانیان است
مقصود فراستخواه، جامعهشناس با بیان اینکه کتاب «تاریخ اطاق تبریز» فراتر از تاریخ یک نهاد اقتصادی است، گفت: این اثر روایت عاملیت، پایداری و عقلانیت مردمانی است که در سختترین فراز و فرودهای تاریخی، امکانهای تازهای برای زندگی، تولید و توسعه خلق کردهاند.
وی ادامه داد: مطالعه این کتاب برای من تجربهای ارزشمند و آموزنده بود. این اثر نشان میدهد که اتاق بازرگانی تبریز صرفاً تاریخ تجارت و صنعت نیست، بلکه داستان زندگی مردم تبریز و تلاش آنان برای تداوم حیات اجتماعی و اقتصادی در بستر حوادث تاریخی است.
وی با تأکید بر اهمیت روایت تاریخی افزود: جوامع برای شناخت خود به روایت نیاز دارند، روایت موفقیتها، شکستها و تجربههای تاریخی، کتاب «تاریخ اطاق تبریز» بخشی از حافظه جمعی جامعه را ثبت کرده و یادآور میشود که چگونه شهروندان تبریز در دل محدودیتها، فرصتهای تازهای برای توسعه خلق کردهاند.
فراستخواه با اشاره به نقش کسبوکارهای خانوادگی در شکلگیری اقتصاد تبریز گفت: بخش مهمی از تاریخ اقتصادی ایران بر پایه کسبوکارهای خانوادگی شکل گرفته است. بسیاری از خانوادههای بازرگان تبریز با اتکا به اعتماد، همکاری و سرمایه اجتماعی، زنجیرههایی از تولید، تجارت و ارزشآفرینی را ایجاد کردند که آثار آن تا امروز باقی مانده است.
وی تبریز را شهری با پیشینهای جهانی دانست و افزود: این شهر همواره در مسیر ارتباط شرق و غرب قرار داشته است، گزارشهای تاریخی، از جمله سفرنامه ابن بطوطه، نیز جایگاه ممتاز بازار تبریز را در جهان آن روزگار نشان میدهد، بازاری که تنها محل دادوستد نبود، بلکه نهادی اجتماعی، فرهنگی و آموزشی به شمار میرفت.
این استاد جامعهشناسی با اشاره به فراز و نشیبهای تاریخی تبریز اظهار کرد: این شهر بارها در اثر جنگ، زلزله، دگرگونیهای سیاسی و بیثباتیهای حکمرانی آسیب دیده، اما هر بار توانسته است با تکیه بر سرمایه اجتماعی و عقلانیت جمعی دوباره خود را بازسازی کند.
وی یکی از ویژگیهای تاریخی جامعه تبریز را شکلگیری «عقلانیت مبتنی بر احتیاط» دانست و گفت: تجربه مداوم بحرانها موجب شده است نوعی عقلانیت سیاسی و اقتصادی در میان مردم و بازرگانان تبریز شکل بگیرد، عقلانیتی که بر محاسبه، آیندهنگری، پذیرش ریسک عقلانی، صبوری و تدبیر استوار است و همین ویژگی زمینه تداوم فعالیتهای اقتصادی این شهر را فراهم کرده است.
فراستخواه با بیان اینکه بازار تبریز صرفاً یک فضای اقتصادی نبوده است، خاطرنشان کرد: بازار تبریز نمونهای از یک نهاد اجتماعی بود که در آن تجارت با آموزش، فرهنگ، مذهب، خدمات عمومی و روابط انسانی درهم آمیخته بود. این ویژگی سبب شد سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی، پشتوانه فعالیتهای اقتصادی باشد.
وی همچنین بر اهمیت تعامل با جهان در مسیر توسعه تأکید کرد و گفت: تمدن ایرانی همواره زمانی شکوفا شده که توانسته با جهان ارتباط برقرار کند، از تجربه دیگران بیاموزد و در عین حال بر پایه خلاقیت و هویت خود دست به نوآوری بزند. توسعه نتیجه ترکیب خلاقانه تجربههای جهانی با ظرفیتهای بومی است.
این استاد جامعهشناسی با اشاره به نقش نهادهای پایدار در توسعه افزود: هرچند بسیاری از نهادهای رسمی در تاریخ ایران دچار ناپایداری بودهاند، اما نهادهایی همچون خانواده، شبکههای اجتماعی و نهادهای مدنی توانستهاند بخش مهمی از سرمایه فرهنگی و اقتصادی جامعه را حفظ کنند و اتاق بازرگانی تبریز نیز یکی از همین نهادهای ماندگار است.
فراستخواه با قدردانی از پژوهشگران، نویسندگان و دستاندرکاران تدوین این اثر، ابراز امیدواری کرد انتشار جلدهای بعدی کتاب «تاریخ اطاق تبریز» بتواند ابعاد بیشتری از تاریخ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تبریز را برای پژوهشگران و نسلهای آینده روشن سازد.
تاریخ اتاق تبریز باید با نگاهی نو به نسل جدید منتقل شود
سیدباقر شریفزاده، رئیس شورای راهبردی مرکز پژوهشهای اتاق بازرگانی تبریز نیز در این مراسم با تأکید بر ضرورت حفظ و انتقال میراث تاریخی اتاق تبریز به نسلهای آینده، گفت: تاریخ این نهاد باید با بهرهگیری از نگاههای نو و فناوریهای روز، از جمله هوش مصنوعی، به نسل جدید منتقل شود تا تداوم این مسیر تضمین شود.
وی با قدردانی از استادان، فعالان فرهنگی، تجار و تمامی افرادی که در تدوین این اثر نقش داشتهاند، اظهار کرد: انتشار این کتاب فرصتی برای قدردانی از تلاشهای پیشینیان و ثبت بخشی از تاریخ و هویت اتاق بازرگانی تبریز است.
وی با اشاره به پیشینه فعالیت اتاق تبریز افزود: امیدوارم تاریخ این نهاد که ریشههای آن به بیش از یک قرن پیش بازمیگردد، با نگاهی نو و متناسب با تحولات روز به نسل جدید پیوند بخورد و این مسیر تاریخی با قدرت ادامه یابد.
شریفزاده، نقش فناوریهای نوین را در حفظ و انتقال میراث تاریخی مهم دانست و گفت: امروز باید از ظرفیتهایی همچون هوش مصنوعی برای روایت و تبیین تاریخ ۱۷۰ ساله اتاق تبریز بهره گرفت تا این میراث برای نسلهای آینده ماندگارتر و قابل استفادهتر شود.
وی با تأکید بر اینکه تاریخ تنها روایت گذشته نیست، خاطرنشان کرد: تاریخ میتواند چراغ راه آینده باشد و اگر نتوانیم آن را به نسلهای جدید منتقل کنیم، از تجربههای ارزشمند گذشته نیز بهرهمند نخواهیم شد.
وی همچنین بر ضرورت آشنایی دانشآموزان، دانشجویان و نسل جوان با پیشینه اتاق بازرگانی تبریز تأکید کرد و گفت: لازم است مراکز علمی و آموزشی از این مجموعه بازدید کنند تا ضمن آشنایی با تاریخ اقتصادی و تجاری تبریز، زمینه آیندهسازی و پذیرش تغییر و نوآوری نیز فراهم شود.
عضو هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی تبریز با قدردانی از تمامی افرادی که در گردآوری اسناد و تدوین کتاب همکاری کردهاند، ابراز امیدواری کرد این اثر بتواند زمینهساز حفظ هویت تاریخی، در کنار پذیرش تحولات و دگراندیشی متناسب با نیازهای عصر جدید باشد.
«تاریخ اتاق تبریز» روایت ۱۷۰ سال نهادسازی و مسئولیت اجتماعی در اقتصاد آذربایجان است
جعفر محرمپور، دبیر اتاق بازرگانی تبریز، با بیان اینکه کتاب «تاریخ اتاق تبریز» صرفاً یک کتاب نیست، بلکه روایت شکلگیری و تداوم یک نهاد اقتصادی ۱۷۰ ساله است، از انتشار سهگانه تاریخ اقتصاد آذربایجان خبر داد و گفت: اتاق بازرگانی تبریز با در اختیار داشتن دهها هزار سند تاریخی، در مسیر ایجاد مرکز اسناد و موزه صنعت و تجارت استان گام برمیدارد.
محرمپور اظهار کرد: کیفیت این مراسم و حضور شخصیتهای برجسته فرهنگی، اقتصادی و پژوهشی استان بهگونهای است که اگر بخواهیم از همه حاضران بهصورت جداگانه قدردانی کنیم، زمان زیادی لازم خواهد بود. هر یک از مهمانان حاضر، از چهرههای اثرگذار عرصه فرهنگ، اقتصاد و پژوهش استان هستند و حضور آنان بر ارزش این مراسم افزوده است.
وی با اشاره به روند تدوین کتاب «تاریخ اتاق تبریز» افزود: این اثر زیر نظر شورای سیاستگذاری و با تلاش آقای محمد سعید کرمزاده و سایر اعضای این شورا تهیه شده است. همچنین بخشی از زمان سخنان خود را در اختیار دکتر شریفزاده قرار میدهم تا بهعنوان رئیس مرکز پژوهشها و عضو شورای سیاستگذاری، درباره ابعاد این پروژه سخن بگویند.
محرمپور با تأکید بر اینکه «تاریخ اتاق تبریز» صرفاً یک کتاب نیست، گفت: این اثر حاصل سه تا چهار سال پژوهش مستمر است و در حقیقت روایت شکلگیری و تداوم یک نهاد اقتصادی با سابقه نزدیک به ۱۷۰ سال را به تصویر میکشد؛ نهادی که از دل اعتماد میان فعالان بازار شکل گرفته و طی این سالها توانسته با وجود فراز و نشیبهای فراوان، پایدار بماند.
وی ادامه داد: یکی از ویژگیهای مهم این نهاد، پیوند عمیق آن با فرهنگ، مسئولیت اجتماعی و نقشآفرینی فعالان اقتصادی است. تاریخ اتاق بازرگانی تبریز نشان میدهد که توسعه اقتصادی این شهر همواره در کنار توجه به فرهنگ و مسئولیت اجتماعی معنا پیدا کرده است.
دبیر اتاق بازرگانی تبریز با اشاره به برنامههای پژوهشی این مجموعه گفت: آیین رونمایی از این کتاب بهصورت برخط نیز برای اتاقهای بازرگانی سراسر کشور پخش میشود تا دیگر فعالان اقتصادی نیز در جریان این رویداد قرار گیرند.
وی از تدوین مجموعهای سهگانه در حوزه تاریخ اقتصادی آذربایجان خبر داد و افزود: کتاب «تاریخ اتاق تبریز» نخستین بخش این مجموعه است. امیدواریم طی یک ماه آینده نیز کتاب «تاریخ صنعت آذربایجان» که به روایت بیش از ۱۲۰ سال صنعت در استان میپردازد، منتشر شود و در ادامه نیز کتاب «تاریخ ۵۰۰ ساله تجارت آذربایجان» بهعنوان سومین جلد این مجموعه در اختیار علاقهمندان قرار گیرد.
محرمپور با اشاره به فعالیتهای فرهنگی اتاق بازرگانی تبریز اظهار کرد: در سالهای اخیر، این مجموعه یکی از حامیان اصلی فعالیتهای فرهنگی استان بوده و همواره در کنار ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی و دیگر نهادهای فرهنگی نقشآفرینی کرده است. این رویکرد، ادامه همان سنت تاریخی اتاق بازرگانی تبریز در حمایت از فرهنگ و اندیشه است.
وی همچنین از وجود گنجینهای ارزشمند از منابع تاریخی در اتاق بازرگانی تبریز خبر داد و گفت: در حال حاضر حدود ۶۵ هزار برگ سند تاریخی و بیش از سه هزار جلد کتاب در اختیار اتاق قرار دارد که برخی از این آثار بیش از یک قرن قدمت دارند. این اسناد و کتابها از ارزش تاریخی بالایی برخوردار هستند.
دبیر اتاق بازرگانی تبریز در پایان ابراز امیدواری کرد با انتقال اتاق بازرگانی به ساختمان جدید، زمینه راهاندازی مرکز اسناد و موزه صنعت و تجارت آذربایجان فراهم شود تا این میراث ارزشمند در فضایی تخصصی حفظ و در اختیار پژوهشگران و علاقهمندان قرار گیرد.
تبریز، مدرسه فرهنگ، صنعت و مسئولیتپذیری ملی است
نعمتالله پایان، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی آذربایجانشرقی با تاکید بر جایگاه تاریخی تبریز در عرصه فرهنگ، تجارت و صنعت، گفت: تبریز تنها یک شهر نیست، بلکه مدرسهای بزرگ در فرهنگ کار، اندیشهورزی، تجارت، صنعت و مسئولیتپذیری ملی است.
وی ادامه داد: برگزاری این مراسم فرصتی ارزشمند برای پاسداشت تاریخ، هویت و سرمایههای ماندگار فرهنگی و اقتصادی کلانشهر تبریز است.
وی با اشاره به پیشینه تاریخی این شهر افزود: تبریز از دیرباز دروازه ایران به جهان و پیونددهنده شرق و غرب بوده و در کوچهپسکوچههای آن، هم صدای قلم و مدرسه طنینانداز بوده و هم آهنگ کارگاه و کارخانه، این شهر با همت مردمانی شکل گرفته که دسترنج را با دانش و تولید را با تعهد درآمیختهاند.
پایان ادامه داد: مردم تبریز در دورههای مختلف، نقش مؤثری در آبادانی و توسعه اقتصادی کشور داشتهاند.
گر ایران را پیکری واحد بدانیم، تبریز یکی از بازوان توانمند آن است که در روزهای دشوار، بار اقتصاد و آبادانی کشور را بر دوش کشیده و در روزگار پیشرفت نیز پرچم نوآوری، کارآفرینی و توسعه را برافراشته است.
وی با بیان اینکه اتاق بازرگانی تبریز همواره یکی از نهادهای اثرگذار در همافزایی، اعتمادسازی، گفتوگو و مشارکت بخش خصوصی بوده است، خاطرنشان کرد: کتاب «تاریخ اطاق تبریز» تلاشی ارزشمند برای مستندسازی بخشی از حافظه تاریخی و اقتصادی این شهر است و به ما یادآوری میکند که توسعه اقتصادی از فرهنگ، هویت و تاریخ یک جامعه جدا نیست.
وی با قدردانی از تلاشهای جلالی، مدیر انتشارات ستوده، در انتشار این اثر، گفت: انتشارات ستوده صرفاً یک مجموعه نشر نیست، بلکه نهادی فرهنگی برای صیانت از هویت تبریز و حفظ آثار ارزشمند این دیار است. نام استاد جلالی با فرهنگ کتاب و میراث مکتوب تبریز پیوند خورده و خدمات ایشان بخشی از سرمایه فرهنگی آذربایجان به شمار میرود.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی آذربایجانشرقی ابراز امیدواری کرد انتشار این کتاب، زمینهساز پژوهشهای بیشتر درباره تاریخ اقتصادی تبریز و نقش آذربایجان در توسعه ملی باشد.
وی با اشاره به سابقه فعالیت خود در حوزه صنعت اظهار کرد: حضور در اتاق بازرگانی تبریز برای من یادآور سالهای فعالیت در عرصه صنعت است و همواره تلاش فعالان اقتصادی استان برای حفظ رونق تولید و شکوفایی اقتصاد کشور را از نزدیک شاهد بودهام.
تاریخ اتاق تبریز، بخشی از تاریخ اقتصادی و اجتماعی این شهر است
رحیم رئیسنیا، با اشاره به انتشار آثار متعدد درباره خاندانهای پیشهور و فعالان اقتصادی تبریز، گفت: اتاق تبریز در ۱۷۰ سال گذشته همگام با فراز و نشیبهای این شهر، دورههای مختلفی را پشت سر گذاشته و ثبت این تاریخ، گامی مهم در شناخت هویت اقتصادی و اجتماعی تبریز است.
رحیم رئیسنیا، مولف و پیشکسوت حوزه ادبیات اظهار کرد: طی دو سال اخیر، من و بسیاری از پژوهشگران شاهد انتشار کتابهایی درباره خاندانهای پیشهور و فعالان اقتصادی تبریز بودهایم. نخستین اثر به خانواده توکلی اختصاص داشت، پس از آن کتابهایی درباره خاندان خوییها منتشر شد و اکنون نیز دو اثر درباره تاریخ اتاق تبریز در دست انتشار و معرفی است.
وی افزود: اتاق تبریز حدود ۱۷۰ سال سابقه تاریخی دارد و در طول این سالها، همانند خود شهر تبریز که فراز و نشیبهای بسیاری را تجربه کرده، این نهاد نیز دورههای مختلفی از رونق، رکود و تحولات اجتماعی و اقتصادی را پشت سر گذاشته است. تاریخ اتاق تبریز در حقیقت بخشی از تاریخ اقتصادی و اجتماعی این شهر به شمار میآید.
رئیسنیا ادامه داد: هر سه این آثار توسط انتشارات ستوده منتشر شدهاند. همچنین در «سیاحتنامه ابراهیمبیگ» نوشته زینالعابدین مراغهای، به موضوع تجارت، صنعت و جایگاه تبریز و آذربایجان در آن دوران اشارههای ارزشمندی شده است؛ آثاری از این دست میتوانند به شکلگیری یک دایرهالمعارف جامع درباره پیشینه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی این منطقه کمک کنند.
وی تأکید کرد: برای شناخت بهتر تاریخ و هویت شهرها، باید از نشر عمومی و تولید آثار پژوهشی حمایت بیشتری شود؛ چراکه ثبت و انتشار تجربهها و روایتهای تاریخی، زمینهساز انتقال میراث فرهنگی و اقتصادی به نسلهای آینده خواهد بود.
کتاب «تاریخ اتاق تبریز» روایتگر سه قرن تحولات اقتصادی و اجتماعی آذربایجان است
سعید جلالی، پیشکسوت حوزه فرهنگ و نشر با اشاره به اهمیت کتاب «تاریخ اتاق تبریز» گفت: این اثر تنها روایت ۱۷۰ سال فعالیت اتاق بازرگانی تبریز نیست، بلکه با تکیه بر اسناد تاریخی، تصویری از حدود ۳۰۰ سال تحولات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی این خطه را ارائه میدهد.
وی ادامه داد: طی سالهای فعالیت در حوزه نشر، دهها اثر درباره تاریخ و هویت تبریز منتشر کردهام که از جمله آنها میتوان به کتابهایی درباره بازار، محلات، مدارس، مشاهیر، هنرستان موسیقی و خاندانهای تبریز اشاره کرد. انتشار کتاب «تاریخ اتاق تبریز» نیز یکی از ارزشمندترین آثار در حوزه تاریخ اقتصادی این شهر به شمار میرود.
وی با بیان اینکه این اثر حاصل اعتماد اتاق بازرگانی تبریز به مجموعه نشر است، افزود: اسناد گردآوریشده در این کتاب نشان میدهد که تاریخ اتاق تبریز را باید در بستر نزدیک به سه قرن تحولات ایران بررسی کرد؛ از اواخر دوره افشاریه و قاجار تا دوران معاصر.
جلالی با اشاره به فراز و فرودهای تاریخی که اتاق تبریز پشت سر گذاشته است، گفت: جنگهای جهانی، تغییر حکومتها، تحولات سیاسی و اقتصادی، سیل، قحطی و دیگر رخدادهای مهم تاریخی، همگی بر روند فعالیت اتاق بازرگانی تبریز تأثیر گذاشتهاند و این کتاب تلاش کرده است این سیر تاریخی را مستند کند.
وی همچنین با اشاره به برخی پژوهشهای پیشین درباره تاریخ اتاق تبریز خاطرنشان کرد: تحقیقات ارزشمند انجامشده در سالهای گذشته، بهویژه پژوهشهای مرتبط با اسناد دوره قاجار، نقش مهمی در تثبیت پیشینه ۱۷۰ ساله اتاق بازرگانی تبریز داشته و این اثر نیز بر پایه همان منابع و اسناد تکمیل شده است.
پیشکسوت حوزه فرهنگ و نشر با بیان اینکه کتاب «تاریخ اتاق تبریز» اطلاعات گستردهای درباره خاندانهای تجاری، فعالان اقتصادی، کارگزاران و مدیران دولتی ارائه میدهد، افزود: معرفی صدها شخصیت تأثیرگذار اقتصادی و اجتماعی، این کتاب را به منبعی ارزشمند برای پژوهشگران تاریخ اقتصاد ایران تبدیل کرده است.
وی در بخش دیگری از سخنان خود، اصالت تاریخی تبریز را یکی از مهمترین ویژگیهای این شهر دانست و گفت: هویت تبریز همواره با تجارت، بازرگانی و حضور خاندانهای بزرگ اقتصادی گره خورده است که ۱۸ خاندان در زمان رضا شاه برای انتخاب نام فامیلی خود برای ارتباط فرهنگی و تاریخی اسامی چون باطومچی، آمریکاییچی، ارزرومچی، بغدادچی، تفلیسچی، ایروانچی، گنجهچی، شیروانچی را انتخاب کرده بودند و همین پیشینه، جایگاه ویژهای به این شهر در تاریخ اقتصادی کشور بخشیده است.
وی با قدردانی از دستاندرکاران تدوین و انتشار این اثر، ابراز امیدواری کرد کتاب «تاریخ اتاق تبریز» بتواند به مرجعی معتبر برای پژوهشگران و علاقهمندان تاریخ اقتصادی و اجتماعی آذربایجان تبدیل شود.
این اثر روایتگر زیست تاریخی و هویت اقتصادی تبریز است
محمدابراهیمپور، پژوهشگر و ویراستار کتاب «تاریخ اطاق تبریز» با بیان اینکه این اثر روایت بخشی از تاریخ فراموششده شهر تبریز است، گفت: کتاب «تاریخ اتاق تبریز» تنها تاریخ یک نهاد اقتصادی نیست، بلکه روایت زندگی، هویت و زیستجهان انسانهایی است که در شکلگیری جایگاه اقتصادی و فرهنگی این شهر نقشآفرین بودهاند.
وی ادامه داد: این کتاب حاصل جستوجو در میان اسناد، نشانهها و خاطراتی است که بخشی از آنها در گذر زمان به فراموشی سپرده شده بودند و اکنون در قالب یک روایت تاریخی در اختیار علاقهمندان قرار گرفتهاند.
وی با اشاره به اهمیت روایت در ماندگاری تاریخ افزود: زندگی زمانی ماندگار میشود که به روایت تبدیل شود و این کتاب نیز روایتگر تلاشها، اندیشهها و زیست انسانهایی است که هرچند نام بسیاری از آنان در تاریخ کمتر شناخته شده، اما نقش مؤثری در شکلگیری هویت اقتصادی و اجتماعی تبریز داشتهاند.
ابراهیمپور ادامه داد: اتاق بازرگانی تبریز بهعنوان نهادی با قدمت ۱۷۰ سال، نماد تداوم فعالیت جمعی، مشارکت اجتماعی و شکلگیری نهادهای مدنی در این شهر است و کتاب «تاریخ اتاق تبریز» داستان این تداوم تاریخی را بازگو میکند.
وی با تأکید بر ویژگی تاریخی تبریز اظهار کرد: تبریز شهری است که در طول تاریخ از تعامل فرهنگها، اقوام و ملتهای مختلف شکل گرفته و همین تنوع و تکثر، یکی از مهمترین عوامل پویایی و ماندگاری آن بوده است. این شهر همواره از همزیستی اقوام، ادیان و فرهنگهای گوناگون بهره برده و همین ویژگی به هویت امروز آن شکل داده است.
وی افزود: تبریز به واسطه جایگاه تاریخی خود، حضوری پررنگ در ذهن و خاطره ایرانیان دارد، از صنایع و هنرهای دستی گرفته تا محصولات، بازار، فرش، آجیل، شیرینی و دیگر نمادهای فرهنگی که نام این شهر را در سراسر کشور ماندگار کردهاند.
این پژوهشگر و نویسنده همچنین از حمایتهای اتاق بازرگانی تبریز در تدوین و انتشار این اثر قدردانی کرد و گفت: انتشار چنین کتابی بدون همراهی و پشتیبانی مدیران و اعضای اتاق بازرگانی تبریز امکانپذیر نبود و از همه کسانی که در گردآوری اسناد، تدوین و انتشار این اثر همکاری داشتند، بهویژه دبیرکل اتاق بازرگانی تبریز، صمیمانه تشکر میکنم.
ابراهیمپور ابراز امیدواری کرد: کتاب «تاریخ اطاق تبریز» بتواند علاوه بر ثبت بخشی از حافظه تاریخی شهر، زمینهساز پژوهشهای بیشتر درباره تاریخ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تبریز و آذربایجان باشد.
تاریخ اقتصادی تبریز باید روایت شود
محمد سعید کرمزاده، مؤلف کتاب «تاریخ اتاق تبریز»، در آیین رونمایی از این کتاب، با بیان اینکه ایده نگارش این اثر از حدود ۳۰ سال پیش و همزمان با نخستین آشناییاش با شهر تبریز شکل گرفته است، اظهار کرد: نخستین بار پس از قبولی در کنکور و همزمان با تحصیل در دانشگاه تبریز، این شهر را از نزدیک دیدم؛ شهری که پیش از آن از طریق آثار صمد بهرنگی، اشعار شهریار و پروین اعتصامی و خاطرات کودکی برایم شناخته شده بود.
وی با اشاره به نخستین مواجهه خود با تبریز افزود: آنچه در ذهنم از تبریز ساخته بودم، با واقعیت این شهر تفاوت چندانی نداشت. بازار، کارخانهها، کارگاهها و فضای پرتحرک اقتصادی تبریز، نشان میداد که اقتصاد و تجارت بخش جداییناپذیر هویت این شهر است.
کرمزاده با بیان اینکه در اغلب آثار تاریخی، نقش سیاستمداران، شاعران و ادیبان پررنگتر از فعالان اقتصادی دیده میشود، گفت: در روایتهای تاریخی کمتر به تاجران، صرافان، صنعتگران، تولیدکنندگان و فناوران پرداخته شده است، در حالی که تبریز از دیرباز با تجارت، صنعت و جاده ابریشم شناخته میشود و این بخش از هویت شهر نیازمند روایت و مستندسازی است.
وی ادامه داد: در سالهای تحصیل و فعالیت حرفهای دریافتم که بسیاری از دستاوردهای بزرگ صنعتی و اقتصادی تبریز در سکوت رقم خوردهاند و همین موضوع انگیزهای شد تا تاریخ اقتصادی این شهر را از زاویهای متفاوت بررسی کنم.
مؤلف کتاب «تاریخ اتاق تبریز» با قدردانی از حمایت اتاق بازرگانی تبریز برای تدوین این اثر اظهار کرد: اگر همراهی هیئترئیسه، هیئت نمایندگان، دبیرکل و کارکنان اتاق بازرگانی تبریز نبود، بخش مهمی از تاریخ این نهاد همچنان در سکوت و فراموشی باقی میماند.
وی با اشاره به روند پژوهش این کتاب گفت: روایتهای کتاب بر پایه صدها سند تاریخی پراکنده، تدوین و تلاش شده است، تصویری مستند از تاریخ اقتصادی تبریز برای آغاز پژوهشهای بعدی ارائه شود.
کرمزاده یکی از مهمترین یافتههای این پژوهش را کشف سندی دانست که قدمت اتاق تبریز را به حدود ۱۷۰ سال پیش میرساند و افزود: این سند بهطور غیرمنتظره در آرشیو وزارت امور خارجه و در پرونده اداری میرزا عباسخان کشف شد. پس از طی مراحل اداری، امکان استفاده از این سند فراهم شد و اطلاعات ارزشمندی درباره فعالیت اتاق تبریز در آن دوره به دست آمد.
وی در پایان تأکید کرد: هر سند تاریخی که در اختیار افراد، خانوادهها یا مجموعههای مختلف قرار دارد، میتواند بخشی از پازل تاریخ تجارت و اقتصاد ایران باشد و حفظ و انتشار این اسناد، به شناخت دقیقتر گذشته اقتصادی کشور کمک خواهد کرد.
آلبوم تصاویر رونمایی از کتاب «تاریخ اطاق تبریز»