به گزارش روابط عمومی اتاق بازرگانی تبریز، شاید در نگاه اول تداوم برگزاری این نمایشگاه طی سال‌های متمادی، نشان‌دهنده‌ی جایگاه ویژه‌ی آن در حوزه‌ی اقتصادی، فرهنگی و هنری باشد، اما برگزاری نمایشگاه در ماه مبارک رمضان و در شرایط فعلی کشور، این رویداد را به یکی از پیچیده‌ترین رویدادهای نمایشگاهی برگزار شده در سال‌های اخیر تبدیل کرده بود. استقبال کم مردم از این نمایشگاه زیبا و دلنشین و نگرانی فعالان این حوزه از مشکلات عدیده، تکراری و البته کهنه‌، باعث شده بود که نمایشگاه نتواند در ساخت ظرفیت ویژه برای این صنف کمک شایانی انجام دهد.
بازدید از این رویداد و هم‌نشینی و صحبت با تولیدکنندگان، تاجران و صادرکنندگان تبریزی حاضر در این نمایشگاه نشان داد که اهداف اعلام شده از سوی برگزارکنندگان تقریبا منتج به هیچ موفقیتی نشده است.
این دوره نمایشگاه بین‌المللی فرش دستباف تقریبا در فضای نارضایتی برای غرفه‌داران تبریزی به پایان رسید. افرادی که با همه‌ی عرق و علاقه‌ی خود، فرش دستباف را هویت، شناسنامه و شناسنامه‌ی دوم صنعت ایران می‌دانند، با این حال بار مشکلات بر دوش بازیگران اصلی صنعت فرش دستباف ایران همچنان سنگینی می‌کند. مشکلاتی که بخش مهمی از آنها به مسئله‌ی تحریم و بخش دیگر به سوءمدیریت و تحریم‌های داخلی در صنعت فرش دستباف مربوط می‌شود.
این گزارش تلاش کرده که دغدغه‌های اصلی و مشکلات تبریزی‌های حاضر در نمایشگاه بین‌المللی فرش دستباف ایران و نظر آنها درباره نمایشگاه سی‌ و دوم را جویا شود.
 
صنعت فرش دستباف بیمار است
یعقوب فرشکاران، رئیس اتحادیه‌‌ی تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش دستباف استان آذربایجان‌شرقی گفت: فرش کالایی است که در شرایط خاص امروز کشورمان جایی ندارد، مگر این‌که به دلیل مناسبت خاصی باشد. فضای عمومی کشور آمادگی و ذهنیت لازم برای خرید فرش - که یک کالای لوکس به حساب می‌آید - را ندارد. صنعت فرش دستباف امروز بیمار است و حرف‌های زیادی هم درباره‌ی آن زده شده و دردها تکراری است، اما درمان نشده است.
او با اشاره به برگزاری نمایشگاه سی و دوم فرش دستباف ادامه داد: نمایشگاه مکانی برای دیده شدن و محلی است که بازدیدکنندگان می‌توانند به راحتی فرش را لمس کنند. امسال در اتحادیه به همراه سایر دوستان مُصر بودیم که نمایشگاه برگزار شود، به دلیل آن‌که برندها و تولیدکنندگان در این فضا دیده شوند. هر چند بسیاری از تولیدکنندگانی که در تهران فروشگاه دارند، راضی به برگزاری نمایشگاه نیستند. این مسئله مهم است که در وضعیت غیرعادی اقتصادی و سیاسی امروز کشور همت کردیم و گروهی از تولیدکنندگان و صادرکنندگان در این نمایشگاه شرکت کردند.
فرشکاران تاکید کرد: نباید بگذاریم چراغ هنر فرش‌بافی خاموش شود و باید در صحنه باشیم. امروز ما پرچم این صنعت را با وجود همه مشکلات سرپا نگه داشته‌ایم و امیدواریم مشکلات حل شود تا بتوانیم به سوی توسعه‌ی صنعت فرش دستباف حرکت کنیم.
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش دستباف استان آذربایجان‌شرقی تصریح کرد: فرش کالایی است که خراب نمی‌شود و 100 تا 200 سال عمر می‌کند. باید کاری کنیم که این کالا صادر شود، اما متاسفانه سیاست‌های کاری دولت باعث شده که امروز ارتباط تولیدکنندگان و صادرکنندگان با کشورهای حوزه‌ی خلیج فارس قطع شود. متاسفانه تحریم‌ها هم در این زمینه تاثیر جدی دارد و این هنر را دچار مشکل کرده است.
این فعال اقتصادی گفت: فرش، هنر ایرانی را ترویج می‌دهد و امیدوارم به زودی مشکلات برطرف شود. متاسفانه بیان برخی مشکلات فرش دستباف دیگر تکراری شده است. مشکل ابتدایی بحث بافنده‌ی فرش است. مسئله بعدی بحث مواد اولیه است. برخی از افراد مواد اولیه مانند ابریشم و پشم را با ارز ترجیحی وارد کرده‌اند، اما هیچ نظارتی وجود ندارد و مواد اولیه با قیمتی بالا به دست تولید‌کننده می‌رسد.
او ادامه داد: متاسفانه امروز در این صنعت کارگر بیمه نیست، حقوق او کفاف زندگی‌اش را نمی‌دهد، مواد اولیه بسیار گران است، در وضعیت تحریم به سر می‌بریم و هزینه‌ی محصول نهایی گران تمام می‌شود. با این شرایط صنعت فرش رو به سقوط می‌رود و احتمالا با دیگر هیچ بافنده‌ای اجازه نمی‌دهد، این سنت خانوادگی به نسل بعد منتقل شود.
فرشکاران در پایان گفت: امروز 90 درصد بافنده‌ها بالای 60 سال سن دارند و متاسفانه نسل جدید وارد این کار نشده و صنعت به صورت اتوماتیک‌وار وارد فضای سقوط شده است.
 
تحریم داخلی کمر صنعت فرش را شکسته است
هادی ابری سردرودی، رئیس اتحادیه‌ی تابلو فرش و مدیر شرکت فرش ابری سردرود، با اشاره به برگزاری این نمایشگاه گفت: جامعه‌ی فرش امروز به ظاهر سود و عایدی برای دولت ندارد، اما اگر به باطن آن توجه کنید، بحث عمده در این صنعت مسئله اشتغال‌زایی‌ و ارزآوری‌ است که دولت توجهی به این‌ موارد نمی‌کند.
او ادامه داد: زمانی نمایشگاه فرش در فضای ۳۵ هزار مترمربع برگزار می‌شد، برای مراسم افتتاحیه رئیس‌جمهور می‌آمد، شبکه‌های صداوسیما این رویداد را پوشش می‌دادند و تمامی بیلبوردهای سطح شهر درباره این موضوع بود، ولی امسال هیچ توجهی به این نمایشگاه نشده است. و مساحت نمایشگاه امروز به حدود 15 هزار متر مربع رسیده است.
ابری سردرودی با تاکید بر اینکه فرش شناسنامه‌ی دوم، نماد اصالت، رسالت و هویت فرهنگی ماست، افزود: هرچه درباره‌ی فرش صحبت می‌کنیم، به گذشته برمی‌گردد. همواره از آمارهای صادراتی سال‌های قبل می‌گویند، اما اگر بپرسیم وضعیت امروز چگونه است، با فاجعه روبه‌رو می‌شویم. صادرات فرش ایران اکنون به زیر ۵۰ میلیون دلار رسیده که در عمل می‌توان گفت تقریباً به صفر نزدیک شده است.
وی افزود: زمانی صنعت فرش دستباف ایران برای بیش از دو میلیون نفر اشتغال‌زایی داشت و این ظرفیت حتی می‌توانست به هشت میلیون نفر برسد، اما امروز این رقم به شدت کاهش یافته است. شهر سردرود که جمعیت حدود ۳۰ هزار نفری دارد، روزگاری برای بیش از ۳۰۰ هزار نفر در ۱۸ استان کشور اشتغال ایجاد کرده بود، اما اکنون این رقم به کمتر از ۱۰۰ هزار نفر رسیده که این موضوع بسیار نگران‌کننده است.
او ادامه داد: ویژگی خاص فرش سردرود در اشتغال‌زایی خانگی آن است. عمده‌‌ی بافندگان را زنان تشکیل می‌دهند که ضمن حفظ حریم خانواده، منبع درآمد اصلی خانوار نیز بود، اما متأسفانه با شرایط فعلی، این مسیر رو به نابودی است.
این تولیدکننده‌ی فرش با انتقاد از سیاست‌های داخلی گفت: بسیاری مشکلات را به تحریم خارجی نسبت می‌دهند، اما واقعیت این است که تحریم داخلی کمر صنعت فرش را شکسته است. قوانین پیچیده و متناقض، بیشترین آسیب را به این حوزه وارد کرده‌اند. طبق قانون، فرش از مالیات معاف است، اما در عمل مأموران مالیاتی برای فروش مالیات مطالبه می‌کنند. در حالی که تولید بدون فروش معنا ندارد و این فشارها باعث تعطیلی واحدهای تولیدی و از بین رفتن اشتغال می‌شود.
وی افزود: می‌گویند مالیات صرف اشتغال‌زایی می‌شود، اما آیا منطقی است صنفی که خود به طور گسترده اشتغال ایجاد کرده را تحت فشار بگذاریم تا دولت بخواهد با هزینه‌های چند میلیاردی برای یک نفر شغل ایجاد کند؟ این سیاست‌ها نتیجه‌ای جز نابودی تولید ندارد.
ابری سردرودی با اشاره به جایگاه جهانی فرش ایرانی تصریح کرد: امروز بسیاری از کشورها از جمله افغانستان، پاکستان، هند، نپال و ترکیه فرش تولید می‌کنند که عمدتاً مبتنی بر طرح‌های ایرانی و با کمک استادکاران ایرانی است، اما تصمیمات نادرست داخلی باعث شده، جایگاه واقعی فرش ایران در بازارهای جهانی تضعیف شود.
وی ادامه داد: قوانین صادراتی به‌گونه‌ای وضع می‌شود که با ماهیت تولید فرش سازگار نیست. فرش مانند شکلات یا کالای مصرفی سریع نیست که بتوان برای آن محدودیت‌های زمانی بازگشت ارز تعیین کرد. این قوانین مدام تغییر می‌کنند و ثباتی در سیاست‌گذاری وجود ندارد. بهتر است پیش از هر تصمیمی، نظر فعالان این حوزه شنیده شود.
فرش ایرانی یکی از مهم‌ترین نمادهای فرهنگی کشور است
این فعال صنعت فرش گفت: فرش ایرانی یکی از مهم‌ترین نمادهای فرهنگی کشور است. زمانی که مسئولان به کشورهای دیگر سفر می‌کنند، فرش ایرانی را به عنوان هدیه می‌برند و به آن افتخار می‌کنند، اما در عمل حمایتی از این صنعت صورت نمی‌گیرد. اگر فرش را از داشته‌های کشور حذف کنیم، عملاً برند فرهنگی شاخصی برای ارائه نخواهیم داشت.
او درباره وضعیت نمایشگاه فرش اظهار کرد: نمایشگاه فرش باید محل شور و رونق باشد، اما متأسفانه تبلیغات و حمایت رسانه‌ای بسیار ضعیف است. زمان‌بندی نامناسب برگزاری نمایشگاه، از جمله در ماه رمضان، موجب کاهش استقبال شده و فعالان این حوزه هیچ نقشی در تعیین زمان و شرایط برگزاری ندارند.
ابری سردرودی با اشاره به تجربه‌ی شخصی خود بیان کرد: من با ۳۰ سال سابقه‌ی فعالیت در صنعت فرش، امروز برای بیش از یک‌هزار و 500 نفر اشتغال ایجاد کرده‌ام. اگر موانع دولتی نبود، این ظرفیت می‌توانست به ۱۰ هزار نفر برسد، اما فشارهای مالیاتی و اداری باعث شده حتی حفظ همین میزان اشتغال نیز دشوار شود.
وی افزود: فرش در ساختار مدیریتی کشور جایگاه مشخصی ندارد و گاهی به صورت یک مرکز کوچک و گاهی در قالب مجموعه‌های ادغامی اداره می‌شود. این صنعت برای دولت به نوعی به بازیچه تبدیل شده است، با این حال تعصب فعالان این حوزه باعث شده، چراغ فرش ایرانی هنوز روشن بماند.
 
حذف تابلوفرش یعنی تعطیلی بسیاری از فروشگاه‌های فرش
او در بخش دیگری از سخنان خود درباره تابلوفرش گفت: فرش ایرانی در دنیا بسیار کپی شده، اما تابلوفرش هنوز اصالت خود را حفظ کرده و کمتر نمونه‌ی مشابهی دارد. سردرود قطب اصلی تولید انبوه تابلوفرش کشور است و بسیاری از شهرها یا از طرح‌ها و رنگ‌های سردرود استفاده می‌کنند یا بخش عمده‌ی تولیدشان وابسته به این شهر است.
وی ادامه داد: اگر تابلوفرش از بازار ایران حذف شود، بسیاری از فروشگاه‌های فرش عملاً تعطیل خواهند شد. در حال حاضر بخش قابل توجهی از غرفه‌های نمایشگاه‌های فرش کشور به تابلوفرش اختصاص دارد و این نشان‌دهنده‌ی نقش مهم آن در پویایی بازار است.
این تولیدکننده‌ی تابلوفرش درباره صادرات گفت: سردرود تنها شهری است که به صورت مستمر به چین صادرات تابلوفرش دارد و روزانه فروش آنلاین در بازار تبریز برای شهر شانگهای انجام می‌شود. پس از چین، کشورهای عربی در اولویت صادرات ما قرار دارند.
وی افزود: موفقیت تابلوفرش حاصل بازاریابی مناسب و حضور نسل جوان در این صنعت است. ما نیازهای بازار جهانی را شناسایی می‌کنیم و بر اساس آن تولید انجام می‌دهیم. در حالی که در حوزه‌ی فرش سنتی، همچنان اصرار بر عرضه‌ی محصولات قدیمی وجود دارد و همین موضوع باعث عقب‌ماندگی در بازارهای بین‌المللی شده است.
او در پایان تأکید کرد: برای احیای صنعت فرش ایران، باید سیاست‌گذاری‌ها بر اساس واقعیت‌های بازار جهانی و نیاز فعالان این حوزه انجام شود. بدون حمایت عملی، این صنعت ارزشمند بیش از پیش در معرض خطر قرار خواهد گرفت.
 
انتظار چندانی از این دوره نمایشگاه نداشتیم
مسعود انوری، نایب رئیس اتحادیه‌ی تولیدکنندگان و واردکنندگان فرش دستباف آذربایجان‌شرقی با اشاره به وضعیت برگزاری نمایشگاه اظهار کرد: متأسفانه با توجه به شرایط موجود کشور، وضعیت نمایشگاه چندان مطلوب نیست و استقبال قابل توجهی از سوی بازدیدکنندگان و خریداران مشاهده نمی‌شود. در چنین شرایطی طبیعی است که مردم درگیر مسائل و دغدغه‌های معیشتی و ذهنی باشند و خرید فرش در اولویت آن‌ها قرار نگیرد.
وی افزود: واقعیت این است که انتظار چندانی از این دوره نمایشگاه نداشتیم. نزدیک به یک سال است که کشور در فضای پرتنش قرار دارد و ما نیز ناچار شده‌ایم خود را با این شرایط تطبیق دهیم. اگر بخواهیم دائماً منتظر بهبود اوضاع بمانیم و فعالیت نکنیم، عملاً چرخه‌ی تولید و کسب‌وکار متوقف خواهد شد، بنابراین با وجود همه مشکلات، تلاش می‌کنیم کار را ادامه دهیم.
صنعت فرش بیش از هر چیز نیازمند امنیت و آرامش است
او ادامه داد: صنعت فرش بیش از هر چیز نیازمند امنیت و آرامش است. فرش کالایی هنری و فرهنگی محسوب می‌شود و زمانی مورد توجه قرار می‌گیرد که خانواده‌ها احساس ثبات و آرامش داشته باشند. در شرایط عادی، حتی خرید فرش‌های گران‌قیمت نیز برای مردم قابل تصور است، اما امروز بخش قابل توجهی از جامعه دغدغه‌ی حفظ سرمایه، مهاجرت فرزندان و سرمایه‌گذاری در بازارهایی مانند ارز و طلا را دارد و همین موضوع موجب کاهش شدید تقاضا برای فرش شده است.
این فعال صنفی درباره وضعیت صادرات نیز گفت: در حال حاضر صادرات فرش تقریباً به صفر رسیده است. ارتباط مؤثر با بازارهای خارجی وجود ندارد و در شرایط فعلی خریداری حاضر به ثبت سفارش و واردات فرش ایرانی نیست. به همین دلیل بازار صادراتی فرش ایران با رکود کم‌سابقه‌ای مواجه شده است.
وی افزود: اگرچه تولید همچنان ادامه دارد، اما نبود تقاضای مؤثر در بازار داخلی، بخش بزرگی از توان تولیدی کشور را بلااستفاده گذاشته است. مصرف داخلی که می‌توانست موتور محرک این صنعت باشد، به شدت کاهش یافته است.
انوری با اشاره به ظرفیت بالای بازار داخلی تصریح کرد: کشور ما با جمعیتی نزدیک به ۸۰ تا ۹۰ میلیون نفر، در صورت برخورداری از شرایط اقتصادی و اجتماعی نرمال، می‌تواند بخش عمده‌ای از تولید فرش را در داخل جذب کند و صادرات در مرحله بعدی قرار گیرد، اما در وضعیت کنونی، حتی اقشار متوسط رو به بالا نیز توان خرید فرش دستباف را ندارند.
او ادامه داد: مشکل اصلی کمبود تولید نیست، بلکه نبود امنیت اقتصادی و بی‌اعتمادی نسبت به آینده است. افرادی که توان مالی دارند، سرمایه‌ی خود را یا از کشور خارج می‌کنند یا در حالت انتظار نگه می‌دارند تا چشم‌انداز شرایط روشن‌تر شود و همین مسئله موجب رکود بازار شده است.
نایب رئیس اتحادیه‌ی تولیدکنندگان و واردکنندگان فرش دستباف آذربایجان‌شرقی در پایان با اشاره به وضعیت استان و شهر تبریز گفت: شرایط تبریز تفاوتی با سایر نقاط کشور ندارد. فرش کالایی لوکس محسوب می‌شود و رونق آن وابسته به احساس امنیت و آرامش در جامعه است. تا زمانی که فضای عمومی کشور به سمت ثبات حرکت نکند، نمی‌توان انتظار بازگشت رونق به بازار فرش داشت.
 
تولید فرش زمانی رونق می‌گیرد که صادرات وجود داشته باشد
ناصر سطوتی، دیگر نایب رئیس اتحادیه‌ی تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش آذربایجان‌شرقی، گفت: نمایشگاه امسال با توجه به اوضاع و احوال عمومی کشور، وضعیت پیچیده‌ای دارد، اما این نکته قابل توجه بود که علی‌رغم همه مشکلات و تهدیدها همکاران حضور پیدا کردند و نمایشگاه برگزار شد.
او ادامه داد: نمایشگاه از نظر فروش برای غرفه‌داران خیلی ضعیف بود و این موضوع پیش از برگزاری این رویداد هم پیش‌بینی می‌شد. اما به خاطر این‌که این صنعت فراموش نشود در نمایشگاه حضور پیدا کردیم.
این فعال اقتصادی گفت: قیمت فرش مانند سایر کالاها به دلیل تورم بسیار بالاست و همه نمی‌توانند آن را تهیه کنند. تولید فرش زمانی رونق می‌گیرد که صادرات باشد. متاسفانه طی سال‌های اخیر تحریم و اوضاع سیاسی کشور باعث شده که صادرات ایران به صفر نزدیک شود. در صورتی که بازار فرش جهان قبلا در اختیار ایرانی‌ها بود.
وی افزود: متاسفانه امروز اوضاعی پیش آمده که صادرات به صفر نزدیک شده است. هم‌اکنون فروش در حد فروش داخلی برای خانه‌ها و بسیار جزیی است.
سطوتی تصریح کرد: علی‌رغم تمام مشکلات، استان آذربایجان‌شرقی و به طور مشخص شهر تبریز در راس تولید فرش دستباف در ایران قرار دارند. چند دلیل باعث شده که تولید افول کند.
او در توضیح دلایل خود گفت: اولا شرایط به گونه‌ای شده که دیگر سرمایه‌گذاران سرمایه‌ی خود را برای تولید فرش اختصاص نمی‌دهند، زیرا در زمینه‌های دیگر سوددهی بیشتری دارند و ترجیح می‌دهند دنبال کارهای دیگر باشند. به همین دلیل امروز به بحث تک‌بافی رسیده‌ایم.
وی افزود: در این بحث به طور مثال بافنده‌ای مواد اولیه‌ی یک قالی 6 متری را بگیرد و بیش از یک سال از جیب امرار معاش کند تا فرش فروخته شود و به پول برسد. این توان در بافنده وجود ندارد. امروز چگونه یک بافنده حدود 300 تا 350 میلیون برای مواد اولیه هزینه کند تا بتواند آن را به فروش برساند. در صورتی که قبلا چنین نبود. تعدادی سرمایه‌گذار و کارخانه‌های بزرگ و متمرکز داشتند و تعدادی بافنده را جمع می‌کردند و بعد از اتمام کار سرمایه‌گذار از سرمایه سود می‌برد و بافنده نیز دستمزد می‌گرفت.
سطوتی در پایان با اشاره به راهکارهای خروج از این وضعیت گفت: بسیاری از دوستان معتقد هستند که فرش مرده است، اما من احساس می‌کنم که دوران، دوران حرفه‌ای‌هاست. فرشی که محصول تولید خوب و با کیفیت است، حتی اگر تحریم باشیم هم آن فرش خریدار دارد و خریدار آن فرش تحریم را دور می‌زند. باید در طراحی فرش جذابیت داشته باشیم و اگر کار ما برای سایر کشورها جذاب باشد، این فرش‌ها خریده می‌شود.
 
تولید فرش دستباف صرفه اقتصادی کافی را ندارد
فرهاد شعاریان، دبیر اتحادیه‌ی صادرکنندگان فرش دستباف تبریز با اشاره به وضعیت امروز صنعت فرش کشور اظهار کرد: سالیان متمادی صادرات گسترده‌ای به کشور آلمان داشتیم، اما از دهه‌ی ۱۳۸۰ این صادرات به‌تدریج کمرنگ شد و عملاً از ابتدای دهه ۹۰ به طور کامل قطع شد.
وی افزود: در حال حاضر فعالیت ما صرفاً به فروش‌های محدود خانگی خلاصه شده و روند تولید نیز سیر نزولی داشته است. در سال ۱۳۷۵ حدود ۲۸۰ نفر در مجموعه ما تحت پوشش بیمه بودند، اما امروز این عدد نه‌تنها به ۲۸۰۰ نفر افزایش نیافته، بلکه به صفر رسیده است. در شرایط فعلی، تولید فرش دستباف دیگر صرفه‌ی اقتصادی ندارد و این صنعت در وضعیت کاملاً آچمز قرار گرفته است.
او ادامه داد: امروز نه فرش باکیفیت در بازار به اندازه کافی وجود دارد و نه مشتری مناسب می‌توان پیدا کرد. شرایط به‌قدری سخت و پیچیده شده که ادامه فعالیت برای فعالان این حوزه بسیار دشوار است. از سوی دیگر، تهیه فرش دستباف برای خانواده‌ها به شدت سخت شده است.
این فعال اقتصادی تصریح کرد: در دهه ۸۰، زمانی که نرخ دلار برای مدت طولانی در محدوده هزار تومان تثبیت شده بود، طیف وسیعی از اقشار جامعه، از افراد دارای تمکن مالی گرفته تا کارمندان، مخاطب فرش دستباف بودند، اما امروز قیمت‌ها به حدی افزایش یافته که اگر آن زمان یک تخته فرش حدود ۸ میلیون تومان قیمت داشت، اکنون یک جفت فرش شش‌متری به حدود ۲ میلیارد تومان رسیده است.
وی افزود: علاوه بر حذف بخش عمده‌ای از مشتریان داخلی، امروز حتی مخاطبان رده‌بالای فرش دستباف نیز در حال حذف شدن هستند. هزینه‌های تولید به گونه‌ای افزایش یافته که سود چندانی برای بافندگان باقی نمانده است. اگر قرار باشد درآمد بافنده در حد یک کارگر ساختمانی، بنا یا جوشکار باشد، ناچاریم قیمت تمام‌شده فرش را حداقل دو برابر افزایش دهیم که این خود منجر به کاهش بیشتر تقاضا می‌شود.
شعاریان با تأکید بر نقش حیاتی صادرات گفت: اگر صادرات فرش احیا نشود و معاملات به صورت ارزی انجام نگیرد، امیدی برای بقای فرش دستباف باقی نمی‌ماند. زمانی در بندر آزاد هافن هامبورگ زیرساختی وجود داشت که فرش ایران از آنجا در سراسر اروپا توزیع می‌شد، اما امروز این زیرساخت کاملاً از بین رفته است و حتی اگر اکنون قصد صادرات داشته باشیم، ابزار و بستر لازم برای آن فراهم نیست.
وی ادامه داد: از سوی دیگر، کشورهای رقیب در غیاب ایران، بازارهای جهانی فرش را تصاحب کرده‌اند و همزمان سلیقه مصرف‌کنندگان اروپایی نیز تغییر کرده است؛ به طوری که نسل جدید تمایل کمتری به استفاده از فرش دارد. بر این اساس، برای صادرات فرش‌های نفیس تبریز چشم‌انداز روشنی متصور نیست.
این فعال صنفی در پایان خاطرنشان کرد: شاید تولید محصولات جدید، چندرنگ، گیاهی و طرح‌های خاص بتواند تا حدی به احیای بازار کمک کند، اما در مجموع حتی با فرض برداشته شدن تحریم‌ها نیز امید چندانی به بازگشت شرایط مطلوب گذشته وجود ندارد.
 
تهیه مواد اولیه مرغوب و باکیفیت به‌شدت دشوار شده است
نوید طیب‌نژاد، خزانه‌دار اتحادیه صادرکنندگان فرش دستباف تبریز با اشاره به مشکلات جدی تولید فرش دستباف اظهار کرد: امروز تهیه مواد اولیه مرغوب و باکیفیت به‌شدت دشوار شده و تقریباً مواد خوب در بازار پیدا نمی‌شود. قیمت مواد اولیه به‌طور چشمگیری افزایش یافته و همزمان مشکل بیمه نیز فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان وارد کرده است. در چنین شرایطی، گرانی بیداد می‌کند و ادامه فعالیت برای بسیاری از فعالان این حوزه بسیار سخت شده است.
وی افزود: دستمزد پایین دیگر برای بافندگان صرفه اقتصادی ندارد. زمانی که به یک بافنده برای بافت یک قاب فرش حدود یک تا یک‌ونیم میلیون تومان دستمزد پیشنهاد می‌شود، طبیعی است که این مبلغ برای او انگیزه‌ای ایجاد نکند و ترجیح دهد به مشاغلی مانند رانندگی در اسنپ روی بیاورد. از سوی دیگر، اگر دستمزد بافنده افزایش یابد، قیمت تمام‌شده فرش به حدی بالا می‌رود که دیگر خریداری توان پرداخت آن را ندارد.
او ادامه داد: اگر دستمزد واقعی پرداخت شود، قیمت نهایی فرش به حدود ۱۸ میلیون تومان یا حتی بیشتر می‌رسد و در این شرایط، بازار کشش خرید ندارد. خریدار با دیدن این قیمت‌ها تصور می‌کند جنس کیفیت مطلوبی ندارد و همین مسئله باعث رکود بیشتر بازار می‌شود.
طیب‌نژاد با اشاره به افت کیفیت مواد مصرفی گفت: رنگ‌های اصیل و سنتی که در گذشته در بازار وجود داشت، امروز تقریباً نایاب شده است. شرایط به گونه‌ای شده که تهیه مواد اولیه باکیفیت، مشابه خرید کالاهای اصل برندهای معتبر خارجی است که فقط در چند فروشگاه محدود و با قیمت بسیار بالا قابل دسترس هستند.
وی افزود: اگر بخواهیم برای تأمین ابریشم مرغوب، رنگ‌های اصیل، دستمزد واقعی کارگر و هزینه بیمه چند برابر هزینه کنیم، در نهایت با نبود خریدار مواجه می‌شویم، چرا که نه بازار داخلی کشش دارد و نه صادراتی در کار است. امروز عملاً خریدار خارجی وجود ندارد و بازار صادراتی کاملاً از دست رفته است.
این فعال صنفی با انتقاد شدید از وضعیت برگزاری نمایشگاه فرش تصریح کرد: اگر بخواهم واقعیت را بگویم، وضعیت نمایشگاه در حد صفر است. نمایشگاهی که عنوان «بین‌المللی» را یدک می‌کشد، باید محل حضور خریداران عمده و ثروتمندان از سراسر دنیا باشد، اما امروز شرایط به گونه‌ای است که برخی غرفه‌داران تنها موفق به فروش یکی دو تخته فرش یا چند قالیچه کوچک می‌شوند.
او ادامه داد: خانواده ما پنج نسل در صنعت فرش فعالیت داشته‌اند؛ از تولید گرفته تا صادرات به اروپا و سایر کشورها. در گذشته، نمایشگاه به‌قدری پررونق بود که در همان روزهای اول با کمبود کالا مواجه می‌شدیم و ناچار بودیم به سرعت محموله‌های جدید ارسال کنیم. اما امروز فروش‌ها به چند ده یا چند صد میلیون تومان محدود شده که در مقیاس اقتصاد فرش دستباف، عملاً معنایی ندارد.
طیب‌نژاد در پایان تأکید کرد: اقتصاد فرش دستباف عملاً از بین رفته و این صنعت ارزشمند در یکی از بحرانی‌ترین دوره‌های تاریخی خود قرار دارد. ادامه این روند می‌تواند به نابودی کامل بخش بزرگی از تولید و اشتغال در این حوزه منجر شود.
 
 
چرا بازار فرش‌های صادراتی دیگر رونق سابق را ندارد؟
فریدون شعاریان، تولیدکننده و صادرکننده فرش دستباف با اشاره به مشکلاتی که این صنعت در زمینه صادرات فرش دستباف دارد گفت: همه همکاران محترم از مشکلاتی که امروز در رابطه با صادرات فرش وجود دارد آگاه هستند. عمدتا این مشکلات مربوز به مسائل ارزی و عدم ثبات نرخ ارز در سال‌های متناوب است. از سوی دیگر برخی خریداران ترجیح می‌دهند برای خرید به کشورهای دیگر رجوع کنند. این مسائل دست به دست هم داده و دیگر بازار فرش‌های صادراتی دیگر رونق سابق را ندارد.
او ادامه داد: الان در دنیا در حوزه فرش رقابت‌های بسیار نزدیکی در حال انجام است. دنیای دیجیتال وارد بازار عرضه فرش شده و فروشگاه‌های بزرگ زنجیره‌ای در اروپا و آمریکا به صورت امانت‌بری از تجار بزرگ فرش می‌خرند و در انبارهای بزرگ نگهداری می‌کنند. متاسفانه دستمان از ارتباط با آنها کوتاه است و نمی‌توانیم با مشتری‌های عمده‌فروشان بزرگ دنیا ارتباط تنگاتنگ داشته باشیم.
 
صنعت فرش دستباف امروز در یکی از سخت‌ترین دوره‌های خود قرار دارد
حمزه‌ای، تولیدکننده فرش دستباف با انتقاد از خلوت بودن نمایشگاه گفت: متأسفانه استقبال از این دوره نمایشگاه بسیار ضعیف است و این خلوتی به‌خوبی وضعیت نامناسب بازار فرش دستباف را نشان می‌دهد. در شرایطی که صنعت فرش با مشکلات متعدد اقتصادی، کاهش قدرت خرید مردم و رکود صادرات دست‌وپنجه نرم می‌کند، طبیعی است که چنین رویدادی نتواند رونق گذشته را داشته باشد.
 وی افزود: صنعت فرش دستباف امروز در یکی از سخت‌ترین دوره‌های خود قرار دارد و ادامه این روند می‌تواند به تعطیلی گسترده کارگاه‌ها و از بین رفتن اشتغال هزاران بافنده منجر شود. اگر حمایت عملی و برنامه‌ریزی جدی صورت نگیرد، آینده این هنر-صنعت ارزشمند با خطر جدی مواجه خواهد شد.
 
برجسته‌کاری تخصصی روی ابریشم
هادی دانشوری، هنرمند فرش‌‌باف در این رویداد گفت: به صورت تخصصی در فرش‌های بالای 80 و 90 رج کار می‌کنم. در طول مدت فعالیت‌ 25 ساله خودم موفق شدم برخی ابداعات را در حوزه فرش دستباف انجام دهم که یکی از مهم‌ترین آنها برجسته‌کاری تخصصی روی ابریشم است. در تبریز یک کارگاه آموزشی داریم و سعی می‌کنیم فرش در حالت برجسته‌بافی دیده شود. صنعت فرش رو به مرگ است و متاسفانه در شرایط بد کشور، فرش هم وضعیت خوبی ندارد.